Veilige school

Een veilige school is een plek waar leerlingen zich gezien, gehoord en gerespecteerd voelen. Zij weten waar de grenzen liggen, durven zichzelf te zijn en kunnen met vertrouwen leren en samenwerken.

Sociale veiligheid ontstaat niet alleen door op te treden wanneer er iets misgaat. Het vraagt iedere dag aandacht voor groepsvorming, respect, duidelijke afspraken, grenzen, welbevinden en veilig online gedrag.

Op deze pagina vind je de belangrijkste thema’s, lessen, activiteiten en materialen voor het werken aan een veilige school.

Direct naar het juiste thema

Sociale veiligheid op school

Werk aan vertrouwen, verbondenheid en een sociaal veilige omgeving waarin leerlingen zich gehoord en gezien voelen.

Je vindt hier uitleg over sociale veiligheid, het groepsklimaat, veiligheid in de klas en herkenbare situaties uit de dagelijkse onderwijspraktijk.

→ Alles over Sociale veiligheid op school

Normen en waarden op school

Bespreek respect, verantwoordelijkheid, omgangsvormen en de afspraken die binnen de klas en school belangrijk zijn.

→ Werken aan Normen en waarden op school

Mentale gezondheid op school

Ondersteun leerlingen bij emoties, stress, zelfvertrouwen, veerkracht en welbevinden.

→ Aandacht voor Mentale gezondheid op school

Pesten op school

Vind informatie, gratis lessen, activiteiten, posters en andere materialen om pesten bespreekbaar te maken, te voorkomen en aan te pakken.

→ Aan de slag met Pesten op school

Grenzen, opkomen voor jezelf & weerbaarheid

Help leerlingen hun eigen grenzen herkennen en aangeven, voor zichzelf opkomen en de grenzen van anderen respecteren.

→ Lessen en materialen over Grenzen, opkomen voor jezelf & weerbaarheid

Grensoverschrijdend gedrag

Maak ongewenst en grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar en werk aan het voorkomen en herstellen van onveilige situaties.

→ Informatie en materialen over Grensoverschrijdend gedrag

Online veiligheid op school

Leer leerlingen veilig, bewust en respectvol omgaan met internet, sociale media, smartphones en online communicatie.

→ Werken een Online veiligheid op school

Sociale veiligheid in de praktijk

Soms zoekt een leerkracht of mentor niet naar algemene informatie, maar naar ondersteuning bij een concrete situatie.

Wat doe je bijvoorbeeld wanneer:

• een leerling een kwetsend filmpje ontvangt;
• een leerling wordt buitengesloten;
• er negatieve groepsdruk ontstaat;
• een leerling een kwetsende opmerking maakt;
• een leerling wordt gepest;
• leerlingen elkaar uitlachen;
• leerlingen ruzie maken?

Bij iedere situatie staan vragen en aandachtspunten die helpen om zorgvuldig te kijken naar wat er gebeurt en wat leerlingen nodig hebben.

→ Bekijk de situaties uit Wat doe je als…

Meer over sociale veiligheid

Wil je eerst meer weten over sociale veiligheid en het belang ervan voor leren en ontwikkelen?

→ Wat is sociale veiligheid?

→ Leren begint bij sociale veiligheid

→ Sociale veiligheid in de klas

→ Werken aan een Positief groepsklimaat

Een veilige school begint met preventie

Werken aan veiligheid begint voordat er problemen ontstaan. Door vanaf het begin aandacht te besteden aan kennismaken, samenwerken, respect en gezamenlijke afspraken, wordt een stevige basis gelegd.

Veel scholen besteden hier tijdens de Gouden Weken bewust aandacht aan. Ook later in het schooljaar blijft het belangrijk om naar de groep te kijken en afspraken opnieuw te bespreken.

→ Werken aan groepsvorming tijdens de Gouden Weken

→ Meer over Groepsvorming & klassenklimaat

De rol van leerlingen en volwassenen

Een veilige school vraagt om gezamenlijke verantwoordelijkheid. Leerkrachten, mentoren, schoolleiders, ondersteunend personeel, leerlingen en ouders dragen allemaal bij aan de manier waarop mensen binnen de school met elkaar omgaan.

Een veilige schoolcultuur wordt iedere dag zichtbaar in:

• duidelijke en herkenbare afspraken;
• respectvolle omgang;
• voorbeeldgedrag van volwassenen;
• aandacht voor gevoelens en grenzen;
• ruimte om zorgen te bespreken;
• tijdig reageren op signalen;
• leerlingen betrekken bij afspraken en oplossingen.

Niet één regel, les of poster bepaalt de sfeer. Juist de dagelijkse reacties en keuzes laten zien welke omgang met elkaar de norm is.

Lessen en activiteiten voor een veilige school

Met lessen en werkvormen kunnen leerlingen onderzoeken wat bepaald gedrag met anderen doet, hun mening geven en samen nadenken over mogelijke keuzes.

Bekijk bijvoorbeeld:

→ Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten

→ Gratis lesmateriaal over pesten

→ Activiteiten tegen pesten

→ Lesmateriaal & werkvormen opkomen voor jezelf

→ IKFILTEREER - Alle mini-lessen over mediawijsheid

Zichtbare materialen voor in de school

Een poster, polsbandje of button kan een gesprek niet vervangen. Zulke materialen kunnen leerlingen wel herinneren aan een les, afspraak of boodschap die samen is besproken.

Bekijk onder andere:

→ Posters tegen pesten op school

→ Polsbandjes tegen pesten

→ Buttons tegen pesten

→ Posters voor weerbaarheid & grenzen aangeven

→ Posters mediawijsheid

→ Posters grensoverschrijdend gedrag

Themadagen en projectweken

Themadagen en projectweken bieden een natuurlijk moment om sociale veiligheid, pesten, respect en online gedrag extra onder de aandacht te brengen.

Bekijk de informatie en materialen voor:

→ De Week Tegen Pesten

→ Dag Tegen Pesten

→ Safer Internet Day

→ Week van de Mediawijsheid

→ Dag tegen geweld op scholen

Een themamoment kan het gesprek openen. De afspraken en inzichten krijgen vooral waarde wanneer zij ook daarna binnen de school zichtbaar blijven.

Ook moeilijke onderwerpen verdienen aandacht

Een veilige school is ook een plek waar ruimte bestaat voor verdriet, verlies, zorgen en andere moeilijke gesprekken.

Door zulke onderwerpen niet uit de weg te gaan, maar zorgvuldig bespreekbaar te maken, kunnen leerlingen zich gehoord, serieus genomen en gesteund voelen.

→ In gesprek over lastige thema’s

Verbonden met andere onderwijsthema’s

rken aan een veilige school hangt nauw samen met:

→ Fijne sfeer op school
→ Respect & omgangsvormen
→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Diversiteit & inclusie
→ Burgerschap op school
→ Mediawijsheid

Samen dragen deze thema’s bij aan een school waarin leerlingen zich veilig voelen om te leren, samen te werken en zichzelf te zijn.

Voor wie?

Geschikt voor:

De informatie en materialen zijn geschikt voor het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, mentorlessen, burgerschapsonderwijs en schoolbrede projecten.

Ze kunnen worden ingezet door leerkrachten, mentoren, intern begeleiders, zorgcoördinatoren en schoolleiders.