Veilige school

Samen bouwen aan een veilige school

Een veilige school ontstaat niet vanzelf. Leerlingen voelen zich veilig wanneer zij zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen. Zij weten waar de grenzen liggen, ervaren respect en durven zichzelf te zijn.

Veiligheid gaat daarbij verder dan het voorkomen van incidenten. Het gaat ook over vertrouwen, verbondenheid, duidelijke afspraken en een positief pedagogisch klimaat waarin leerlingen zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Op deze pagina vind je uitleg, voorbeelden en materialen over de belangrijkste thema's die samen bijdragen aan een veilige school.

Een veilige school begint met preventie

Een veilige school ontstaat niet pas wanneer problemen worden opgelost. Juist door vroeg aandacht te besteden aan groepsvorming, respect, weerbaarheid en sociale veiligheid kunnen veel problemen worden voorkomen.

Veel scholen besteden daarom al tijdens de Gouden Weken aandacht aan kennismaken, samenwerken en gezamenlijke afspraken. Zo ontstaat een sterke basis waarop leerlingen de rest van het schooljaar kunnen bouwen.

Preventief werken zorgt ervoor dat leerlingen zich veilig voelen, verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en problemen eerder worden voorkomen.

→ Meer over Gouden Weken

→ Meer over Groepsvorming & klassenklimaat

De rol van de school

Een veilige school vraagt om meer dan duidelijke regels alleen. Leerkrachten, mentoren, schoolleiding, ondersteunend personeel én leerlingen dragen samen verantwoordelijkheid voor een veilige leeromgeving.

Een veilige schoolcultuur groeit wanneer dezelfde boodschap iedere dag zichtbaar is in:

✔ respectvolle omgang
✔ duidelijke verwachtingen
✔ voorbeeldgedrag
✔ gezamenlijke afspraken
✔ aandacht voor sociale veiligheid
✔ open gesprekken

Zo ontstaat een omgeving waarin leerlingen weten dat zij erbij horen en zich veilig voelen om zichzelf te zijn.

Direct naar het juiste thema

Sociale veiligheid op school

Werk aan vertrouwen, verbondenheid en een veilige groep waarin leerlingen zich gezien voelen.

→ Ga naar Sociale veiligheid op school

Normen en waarden op school

Werk aan respectvolle omgang, duidelijke afspraken en verantwoordelijkheid.

→ Ga naar Normen en waarden op school

Mentale gezondheid op school

Ondersteun leerlingen bij emoties, stress, zelfvertrouwen en welbevinden.

→ Ga naar Mentale gezondheid op school

Pesten op school

Voorkom pestgedrag door te investeren in groepsvorming, sociale veiligheid en een positieve schoolcultuur.

→ Ga naar Pesten op school

Grenzen, opkomen voor jezelf & weerbaarheid

Leer leerlingen hun eigen grenzen herkennen, aangeven en die van anderen respecteren.

→ Ga naar Grenzen, opkomen voor jezelf & weerbaarheid

Grensoverschrijdend gedrag

Bespreek ongewenst gedrag en werk samen aan herstel van veiligheid binnen de groep.

→ Ga naar Grensoverschrijdend gedrag

Online veiligheid op school

Leer leerlingen bewust, veilig en respectvol omgaan met internet, sociale media en online communicatie.

→ Ga naar Online veiligheid op school

Ouder–kindprogramma Weerbaarheid & Zelfvertrouwen

Werk samen met ouders aan zelfvertrouwen, weerbaarheid en sociale veiligheid.

→ Ga naar Ouder–kindprogramma Weerbaarheid & Zelfvertrouwen

Ook moeilijke onderwerpen verdienen aandacht

Een veilige school is niet alleen een plek waar leerlingen leren en samenwerken. Het is ook een plek waar ruimte is voor verdriet, verlies en moeilijke gesprekken wanneer het leven daarom vraagt.

→ Bekijk In gesprek over lastige thema's

Sociale veiligheid in de klas

Sociale veiligheid is een belangrijke voorwaarde om goed te kunnen leren. Wanneer leerlingen zich veilig voelen, durven zij vragen te stellen, fouten te maken, samenwerken en zichzelf te laten zien.

Een sociaal veilige klas ontstaat wanneer leerlingen:

✔ respectvol met elkaar omgaan
✔ verschillen accepteren
✔ verantwoordelijkheid nemen
✔ elkaar helpen
✔ zich gehoord voelen
✔ weten dat pesten niet wordt geaccepteerd

Sociale veiligheid vraagt daarom iedere dag opnieuw aandacht.

→ Bekijk Sociale veiligheid op school

Een positief pedagogisch klimaat

Een veilige school begint bij een positief pedagogisch klimaat.

Leerlingen ontwikkelen zich beter wanneer zij vertrouwen ervaren, fouten mogen maken en weten dat zij erbij horen.

Een positief pedagogisch klimaat ontstaat door:

✔ duidelijke verwachtingen
✔ betrokken leerkrachten
✔ respectvolle communicatie
✔ gezamenlijke verantwoordelijkheid
✔ positieve groepsvorming
✔ ruimte voor persoonlijke groei

Zo ontstaat een leeromgeving waarin leerlingen zich sociaal én cognitief optimaal kunnen ontwikkelen.

De rol van de leerkracht

Leerkrachten spelen iedere dag een belangrijke rol bij het creëren van een veilige school.

Door positief gedrag te stimuleren, duidelijke grenzen te stellen en signalen tijdig te herkennen helpen zij leerlingen zich veilig en gezien te voelen.

Een positieve groep ontstaat wanneer leerlingen weten welke afspraken gelden, zich gehoord voelen en ervaren dat respect de norm is.

Ook moeilijke onderwerpen verdienen aandacht

Een veilige school is niet alleen een plek waar leerlingen leren en samenwerken.

Het is ook een plek waar ruimte is voor verdriet, verlies, zorgen en moeilijke gesprekken wanneer het leven daarom vraagt.

Door moeilijke onderwerpen niet uit de weg te gaan, maar bespreekbaar te maken, voelen leerlingen zich serieus genomen en groeit het onderlinge vertrouwen.

→ Bekijk In gesprek over lastige thema's

Themamomenten en projectweken

Veel scholen besteden gedurende het schooljaar extra aandacht aan sociale veiligheid en verbondenheid.

Bijvoorbeeld tijdens:

→ De Week Tegen Pesten
→ Dag Tegen Pesten
→ Safer Internet Day
→ De Dag Tegen Racisme
→ Paarse Vrijdag (uitgelicht)

Deze momenten helpen om afspraken opnieuw onder de aandacht te brengen en gesprekken binnen de school op gang te houden.

Materialen voor een veilige school

Een veilige school ontstaat niet alleen door gesprekken.

Veel scholen combineren lessen met zichtbare materialen die afspraken en waarden gedurende het hele schooljaar onder de aandacht brengen.

Bekijk bijvoorbeeld:

→ Posters tegen pesten op school

→ Lesmateriaal & werkvormen respect

→ Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten

→ Posters online veiligheid & risico's

→ Diversiteit & inclusie

Zo hoeft er geen extra tussenpagina te komen.

Verbonden met andere thema’s

Een veilige school hangt nauw samen met verschillende andere onderwijsgebieden.

→ Fijne sfeer op school
→ Respect & omgangsvormen
→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Diversiteit & inclusie
→ Burgerschap op school
→ Mediawijsheid

Samen vormen deze thema's de basis voor vertrouwen, verbondenheid en sociale veiligheid binnen de hele school.

Voor wie?

Geschikt voor:

✔ basisonderwijs
✔ voortgezet onderwijs
✔ mentorlessen
✔ burgerschapsonderwijs
✔ schoolbrede projecten

Inzetbaar door:

✔ leerkrachten
✔ mentoren
✔ zorgcoördinatoren
✔ intern begeleiders
✔ schoolleiding