Lesmateriaal en oefeningen voor opkomen voor jezelf

Grenzen aangeven, nee zeggen en respectvol reageren oefenen op school

Hoe zeg je dat je iets niet prettig vindt? Hoe reageer je wanneer iemand blijft aandringen? En wat doe je als je hulp nodig hebt?

Met deze lessen, verhalen en gratis werkvormen oefenen leerlingen verschillende manieren om voor zichzelf op te komen. Kies materiaal dat past bij de leeftijd en behoeften van jouw groep.

Lesmateriaal voor een gesprek in de groep

Begin met een verhaal of gebruik het docentenboekje om verder met het onderwerp te werken. Bekijk op de productpagina wat je ontvangt en voor welke leerlingen het materiaal bedoeld is.

Samen praten over De grenzen van Luna

Een verhaal biedt ruimte om eerst naar een personage te kijken. Wat gebeurt er? Wat wil Luna wel of niet? En welke mogelijkheden zien de leerlingen om te reageren?

Gebruik de lees- & praatplaat om verschillende reacties te bespreken. Leerlingen hoeven daarbij geen persoonlijke ervaringen met de groep te delen.

Gratis oefeningen om grenzen aan te geven

Gebruik deze werkvormen om samen te onderzoeken hoe grenzen kunnen verschillen en hoe je daarmee rekening houdt. Oefen niet alleen met een grens uitspreken, maar ook met luisteren en stoppen.

Mijn eigen ruimte

Welke afstand voelt prettig? Wanneer komt iemand te dichtbij? En kan dat per persoon of moment verschillen?

Deze grenzenoefening geeft aanleiding om persoonlijke ruimte te onderzoeken en te oefenen met aangeven wat prettig is.

→ Bekijk Grenzenoefening - Mijn eigen ruimte

Stop zeggen

Leerlingen oefenen met een korte, duidelijke reactie wanneer zij iets niet willen. Bijvoorbeeld: ‘Stop, dit vind ik niet prettig’ of ‘Nee, ik doe niet mee.’

Bespreek ook wat zij kunnen doen als iemand niet luistert. Een leerling hoeft niet steeds overtuigender stop te zeggen: afstand nemen en hulp vragen zijn ook mogelijkheden.

→ Bekijk Grenzenoefening – Stop zeggen

Respectvol confronteren

Hoe spreek je iemand aan op gedrag dat je vervelend vindt? Leerlingen verkennen hoe zij kunnen benoemen wat er gebeurt en aangeven wat zij anders willen.

Rechtstreeks aanspreken is een mogelijkheid wanneer dat veilig kan. Bij dreiging of een onveilige situatie mag een leerling meteen weggaan of hulp inschakelen.

→ Bekijk Confronteren bij grensoverschrijdend gedrag

Welke werkvorm past bij jouw groep?

Wil je beginnen bij het herkennen van persoonlijke grenzen? Kies dan ‘Mijn eigen ruimte’. Deze oefening gaat over afstand, nabijheid en verschillen in wat mensen prettig vinden.

Met ‘Stop zeggen’ oefen je hoe leerlingen kort en duidelijk kunnen aangeven dat zij iets niet willen. Bespreek daarbij ook hoe je reageert wanneer een ander stop zegt.

‘Respectvol confronteren’ sluit aan wanneer je wilt oefenen met iemand aanspreken op concreet gedrag, voor zover dat veilig kan.

Begin je liever met een verhaal? Gebruik dan ‘De grenzen van Luna’ om samen na te denken over wensen, grenzen en mogelijke reacties.

Kies één vertrekpunt dat aansluit bij jouw groep. Je kunt later een andere werkvorm gebruiken om het onderwerp verder te verkennen.

Zorgvuldig oefenen met de groep

Maak vooraf duidelijk wat de bedoeling is en hoe leerlingen kunnen stoppen. Gebruik verzonnen situaties, zonder persoonlijke beledigingen of druk om eigen ervaringen te vertellen.

Geef leerlingen verschillende manieren om mee te doen. Zij kunnen een antwoord bedenken, iets opschrijven, observeren of een situatie naspelen. Aanrakingen zijn geen vanzelfsprekend onderdeel van een oefening en vragen altijd om toestemming.

Bespreek na afloop bijvoorbeeld:

• Wat werd er gezegd of gedaan?
• Was duidelijk wat iemand wilde?
• Hoe reageerde de ander op de grens?
• Welke andere reactie was mogelijk?
• Wanneer zou je hulp vragen?

Het gaat om mogelijkheden ontdekken, niet om beoordelen wie het hardst of overtuigendst nee kan zeggen.

Laat de boodschap terugkomen in de klas

Een poster kan herinneren aan wat jullie hebben geoefend. Kies een boodschap rond grenzen aangeven, nee respecteren of hulp vragen.

Kom er later kort op terug: hoe laten we dit zien tijdens het samenwerken, op het schoolplein of in digitaal contact?

→ Bekijk Posters voor weerbaarheid & grenzen aangeven

Oefenen vervangt geen bescherming

Een leerling hoeft pesten of grensoverschrijdend gedrag niet zelf te kunnen stoppen. Ook wanneer een leerling niets zegt, blijft een ander verantwoordelijk voor diens gedrag.

Gebruik oefeningen daarom naast duidelijke afspraken, begeleiding en ingrijpen wanneer dat nodig is. Vertel leerlingen bij wie zij terechtkunnen en zorg dat een hulpvraag wordt opgevolgd.

→ Lees meer over Pesten op school