Respect & omgangsvormen

Respect op school: bouwen aan een positieve en veilige schoolcultuur

Respect is de basis van een veilige en prettige school. Wanneer leerlingen leren hoe zij respectvol met elkaar omgaan, ontstaat er meer vertrouwen, samenwerking en verbondenheid in de groep.

Respect leer je niet uit een boekje of tijdens één les. Het groeit door dagelijkse ervaringen, goede voorbeelden, gesprekken en gezamenlijke afspraken.

Op deze pagina ontdek je hoe je als school kunt werken aan respect en positieve omgangsvormen. Je vindt uitleg, voorbeelden, lesmateriaal en praktische hulpmiddelen voor de klas én voor een schoolbrede aanpak.

Waar wil je meer over weten?

Kies direct het onderwerp dat past bij jouw vraag.

→ Wat is respect?
→ Voorbeelden van respect in de klas
→ Respectafspraken in de klas
→ Omgangsvormen in de klas
→ Lesmateriaal & werkvormen respect

Met de juiste materialen maak je respect zichtbaar, bespreekbaar én herkenbaar in de klas en binnen de hele school.

Lesmateriaal over omgangsvormen, respectvolle afspraken en positief gedrag in de klas en op school.

Waarom werken aan respect?

Een respectvolle school ontstaat niet vanzelf.

Leerlingen leren iedere dag van wat zij zien, horen en ervaren. Daarom is het belangrijk dat respect niet alleen wordt besproken, maar ook zichtbaar is in de klas en in de hele school.

Scholen die structureel aandacht besteden aan respect merken vaak dat:

• leerlingen zich veiliger voelen;
• er meer begrip ontstaat voor verschillen;
• conflicten sneller worden opgelost;
• leerlingen elkaar eerder aanspreken op gedrag;
• de sfeer in de klas verbetert.

Respect begint vaak met kleine dagelijkse keuzes: luisteren, samenwerken, rekening houden met elkaar en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag.

Respect zichtbaar én bespreekbaar maken

Respect groeit wanneer leerlingen er regelmatig mee bezig zijn.

Daarom combineren veel scholen verschillende manieren van werken.

Respect zichtbaar maken

Posters, afsprakenkaarten, buttons en bandjes herinneren leerlingen iedere dag aan de afspraken en waarden van de school.

Respect bespreekbaar maken

Verhalen, lessen, werkvormen en klassengesprekken helpen leerlingen begrijpen waarom respect belangrijk is en hoe zij dit in hun eigen gedrag kunnen laten zien.

Posters maken respect zichtbaar. Lesmateriaal maakt respect bespreekbaar. Samen versterken zij elkaar.

Respect leer je ook door goed te kijken

Respect begint vaak met aandacht.

Door goed te kijken naar elkaar leren leerlingen eerder signalen van respectvol én respectloos gedrag herkennen. Zo ontdekken zij hoe kleine keuzes een groot verschil kunnen maken voor de sfeer in de groep.

→ Kijk eens met andere ogen

Hoe werk je aan respect in de klas?

Veel scholen bouwen stap voor stap aan een respectvolle groep.

Bijvoorbeeld door:

• samen respectafspraken te maken;
• regelmatig klassengesprekken te voeren;
• verhalen te gebruiken als start van een gesprek;
• leerlingen te laten nadenken over hun eigen gedrag;
• positief voorbeeldgedrag te laten zien;
• respect zichtbaar te maken in de klas.

Zo wordt respect geen onderwerp van één les, maar onderdeel van de dagelijkse schoolcultuur.

Respect begint met begrijpen

Respect ontstaat wanneer leerlingen begrijpen wat hun gedrag met anderen doet.

Daarom werken veel scholen met verhalen.

Een verhaal nodigt leerlingen uit om na te denken zonder direct naar iemand uit de klas te wijzen. Daardoor ontstaan open gesprekken over luisteren, samenwerken, verschillen, vertrouwen en verantwoordelijkheid.

→ Bekijk alle verhalen over Respect & Relaties

Of lees direct een inspirerend verhaal

Twintig witte muizen en één grijze

Een inspirerend moraalverhaal over verschillen, erbij horen en respect. Zeer geschikt als start van een klassengesprek over inclusie, respect en omgangsvormen.

→ Lees het verhaal Twintig witte muizen en één grijze

Lesmateriaal & werkvormen

Wil je actief met respect aan de slag?

Met lessen, werkvormen en opdrachten leren leerlingen nadenken over respectvol gedrag, samenwerken en verantwoordelijkheid.

→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen respect

Respect zichtbaar maken

Wanneer respect zichtbaar aanwezig is in de school, blijven leerlingen dagelijks herinnerd aan de gezamenlijke afspraken.

Veel scholen gebruiken daarvoor:

• posters;
• buttons;
• polsbandjes;
• afsprakenkaarten;
• schoolbrede acties.

→ Bekijk Posters over respect
→ Bekijk Respectbuttons
→ Bekijk Respectbandjes

Schoolbreed werken aan respect

De Respectmuur

Respect krijgt meer betekenis wanneer leerlingen er zelf actief aan bijdragen.

Met de Respectmuur bouwen leerlingen samen aan een schoolbrede muur vol ideeën, afspraken en ervaringen over respect.

Zo wordt respect niet alleen besproken, maar ook zichtbaar gemaakt door de hele school.

De Respectmuur wordt vaak gebruikt tijdens:

• groepsvorming;
• burgerschap;
• sociale veiligheid;
• de Week van Respect;
• schoolbrede projecten.

→ Bekijk De Respectmuur

Respect binnen burgerschap

Respectvol omgaan met elkaar is een belangrijk onderdeel van burgerschapsonderwijs.

Leerlingen leren luisteren naar anderen, rekening houden met verschillen, verantwoordelijkheid nemen en samenwerken aan een positieve samenleving.

Respect komt daarom vaak terug tijdens:

• burgerschapslessen;
• mentoruren;
• groepsvorming;
• klassengesprekken;
• projecten rond sociale veiligheid.

→ Bekijk Burgerschap

Onderwerpen binnen dit thema

Wil je een specifiek onderdeel verder uitdiepen?

→ Wat is respect?
→ Voorbeelden van respect in de klas
→ Respectafspraken in de klas
→ Omgangsvormen in de klas
→ Lesmateriaal & werkvormen respect
→ Posters over respect
→ De Week van Respect

Respect hangt samen met andere thema's

Respect staat niet op zichzelf.

Het vormt samen met deze thema's de basis voor een veilige school.

→ Pesten op school
→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Grenzen, opkomen voor jezelf & weerbaarheid
→ Fijne sfeer op school

Respectvolle omgangsvormen zorgen voor een veilige en prettige sfeer in de klas.