Respect & omgangsvormen

Alles over respect in de klas en op school

Respect vormt de basis van een veilige, prettige en positieve schoolcultuur. Het is zichtbaar in de manier waarop leerlingen en volwassenen naar elkaar luisteren, rekening houden met grenzen, omgaan met verschillen en verantwoordelijkheid nemen voor hun gedrag.

Respect ontstaat niet door één les of een verzameling regels. Het groeit door dagelijkse ervaringen, goede voorbeelden, gesprekken, gezamenlijke afspraken en de manier waarop mensen met elkaar omgaan.

Op deze centrale themapagina vind je uitleg, voorbeelden, lessen, verhalen, activiteiten en materialen om respect en positieve omgangsvormen in de klas en binnen de hele school zichtbaar en bespreekbaar te maken.

Direct naar:
Wat is respect? · Lesmateriaal & werkvormen · Respectposters · Respectbandjes · Respectbuttons

Respect begint bij de manier waarop we naar elkaar kijken, met elkaar spreken en rekening houden met wat een ander nodig heeft.

Week van Respect 2026

Van maandag 9 tot en met zondag 15 november 2026 vindt de Week van Respect plaats.

Deze campagneweek biedt scholen een herkenbaar moment om met leerlingen te praten over respect, verschillen, omgangsvormen, burgerschap en sociale veiligheid. Met lessen, werkbladen en gezamenlijke activiteiten kan de hele school laten zien waar zij voor staat.

→ Bekijk alles over De Week van Respect 2026
→ Ontdek Activiteiten voor de Week van Respect
→ Download Werkbladen voor de Week van Respect

Wat is respect?

Respect betekent dat je een ander serieus neemt en rekening houdt met diens gevoelens, grenzen, mening en achtergrond.

Dat betekent niet dat iedereen hetzelfde moet denken of dat je het altijd met elkaar eens moet zijn. Juist bij verschillen van mening, gewoonten of ervaringen wordt zichtbaar wat respect inhoudt.

Respect kan bijvoorbeeld betekenen dat je:

• luistert zonder iemand direct te veroordelen;
• een ander laat uitpraten;
• rekening houdt met persoonlijke grenzen;
• verschillen accepteert;
• zorgvuldig omgaat met woorden en gedrag;
• verantwoordelijkheid neemt wanneer iets misgaat;
• bereid bent om te luisteren en iets te herstellen.

Respect gaat daarmee verder dan beleefd zijn. Het heeft ook te maken met gelijkwaardigheid, vertrouwen, veiligheid en de ruimte om jezelf te mogen zijn.

Respect in kindertaal

Respect betekent: je laat merken dat een ander belangrijk is. Je luistert, houdt rekening met elkaar en respecteert het als iemand ‘stop’ zegt. Je hoeft het niet altijd eens te zijn om toch vriendelijk en zorgvuldig met elkaar om te gaan.

→ Wat is respect?
→ Waarom is respect belangrijk?
→ Respect uitleggen aan jonge kinderen

Respect op school

Een respectvolle school is een omgeving waarin leerlingen en volwassenen zich gezien, gehoord en serieus genomen kunnen voelen.

Daarvoor zijn duidelijke afspraken belangrijk, maar respect ontstaat niet alleen door regels. Leerlingen moeten ook ervaren waarom respectvol gedrag bijdraagt aan vertrouwen, samenwerking en veiligheid.

Een school kan hieraan werken door:

• respect voor te leven;
• regelmatig gesprekken te voeren;
• samen afspraken te maken;
• aandacht te besteden aan verschillen en grenzen;
• respectvol gedrag te herkennen en te benoemen;
• respectloos gedrag vroeg te bespreken;
• leerlingen te betrekken bij activiteiten en schoolwaarden.

Wanneer dezelfde boodschap terugkomt in lessen, gesprekken, afspraken en dagelijks gedrag, groeit respect uit tot een herkenbaar onderdeel van de schoolcultuur.

→ Lees meer over Respect op school
→ Bekijk Respect zichtbaar maken in de school
→ Bekijk Respect project op school - De Respectmuur

Respect in de klas

De klas is de plek waar leerlingen iedere dag ervaren wat respect betekent.

Respect is zichtbaar wanneer leerlingen naar elkaar luisteren, samenwerken, rekening houden met gevoelens en grenzen en rustig proberen om te gaan met verschillen of conflicten.

Gezamenlijke afspraken kunnen abstracte woorden zoals respect, veiligheid en verantwoordelijkheid vertalen naar gedrag dat leerlingen herkennen. Door leerlingen bij die afspraken te betrekken, worden zij medeverantwoordelijk voor de sfeer in de groep.

→ Bekijk Voorbeelden van respect in de klas
→ Samen respectafspraken maken in de klas
→ Bekijk Respectregels in de klas
→ Gebruik Vragen over respect voor in de klas

Wanneer respect ontbreekt

Respectloos gedrag is niet altijd luid of onmiddellijk herkenbaar.

Het kan beginnen met kleine momenten: zuchten wanneer iemand antwoord geeft, lachen om een fout, steeds door dezelfde leerling heen praten, iemand negeren, buitensluiten of over een aangegeven grens gaan.

Wanneer dergelijk gedrag niet wordt herkend of besproken, kan het zich herhalen en steeds meer invloed krijgen op de groep. Het kan bijdragen aan:

• een onveilige sfeer in de klas;
• onzekerheid of teruggetrokken gedrag;
• uitsluiting en groepsvorming tegen anderen;
• ruzies en onderlinge spanningen;
• pesten of cyberpesten;
• minder vertrouwen tussen leerlingen en leerkrachten;
• een moeilijke werksfeer voor docenten;
• minder rust, concentratie en ruimte om te leren.

Niet ieder respectloos moment is direct pesten. Toch is het belangrijk om ook kleine signalen serieus te nemen. Door gedrag vroeg te herkennen en te bespreken, kunnen leerlingen onderzoeken wat er gebeurt, wat hun gedrag met anderen doet en welke reactie kan helpen.

Kijk eens met andere ogen

Met Kijk eens met andere ogen onderzoeken leerlingen herkenbare sociale situaties vanuit verschillende perspectieven.

Zij kijken niet alleen naar degene die iets doet en degene die het ondergaat, maar ook naar omstanders en de invloed van de groep. Welke reactie versterkt het gedrag? Wie kijkt weg? Wie kan helpen? En welke reactie draagt bij aan herstel en een veiligere situatie?

Zo leren leerlingen respectvol en respectloos gedrag eerder herkennen, zich in anderen verplaatsen en ontdekken dat hun eigen reactie verschil kan maken voor de sfeer in de klas en op school.

→ Bekijk Kijk eens met andere ogen
→ Lees Wat doe je bij gebrek aan respect in de klas?
→ Lees meer over respectloos gedrag

Respect en omgangsvormen

Respect en omgangsvormen zijn nauw met elkaar verbonden, maar betekenen niet precies hetzelfde.

Respect is een waarde en een houding. Omgangsvormen zijn manieren waarop waarden zichtbaar worden in het dagelijkse contact met anderen.

Denk bijvoorbeeld aan elkaar begroeten, iemand laten uitpraten, vriendelijk reageren, zorgvuldig omgaan met spullen en rustig blijven tijdens een meningsverschil.

Goede omgangsvormen helpen leerlingen om te begrijpen hoe zij respect in de praktijk kunnen laten zien. Zij bieden duidelijkheid en ondersteunen een positieve sfeer, zonder dat respect wordt teruggebracht tot alleen netjes of beleefd gedrag.

→ Lees meer over Omgangsvormen in de klas
→ Bekijk Normen en waarden op school

Lessen en werkvormen over respect

Respect wordt begrijpelijker wanneer leerlingen erover praten, herkenbare situaties onderzoeken en oefenen met verschillende reacties.

Met lessen en werkvormen kunnen leerlingen nadenken over:

• hun eigen gedrag;
• luisteren naar verschillende meningen;
• grenzen aangeven en respecteren;
• omgaan met verschillen;
• samenwerken;
• verantwoordelijkheid nemen;
• de invloed van gedrag op de groep;
• mogelijkheden om iets te herstellen.

Het lesmateriaal kan worden gebruikt tijdens een klassengesprek, mentorles, burgerschapsles, projectweek of schoolbrede activiteit.

→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen respect

Verhalen over respect

Een verhaal kan een veilige opening bieden voor een gesprek over gedrag, keuzes en relaties. Leerlingen hoeven niet direct over hun eigen ervaringen te vertellen, maar kunnen eerst kijken naar wat de personages doen, denken en voelen.

Zo ontstaan gesprekken over verschillen, erbij horen, gezag, verantwoordelijkheid, eigenwaarde en respect voor jezelf en anderen.

→ De drie vormen van respect
→ Twintig witte muizen en één grijze
→ Ware waarde
→ Bekijk alle Verhalen over Respect & Relaties

Respect zichtbaar maken

Een les of gesprek kan veel in beweging zetten. Door de boodschap daarna zichtbaar te houden, blijft respect ook buiten het lesmoment onder de aandacht.

Scholen gebruiken daarvoor bijvoorbeeld posters, buttons, polsbandjes, afsprakenkaarten en gezamenlijke projecten. Deze materialen vervangen het gesprek niet, maar ondersteunen wat in de klas of binnen de school is besproken.

Op de onderstaande pagina’s vind je een overzicht van de beschikbare materialen. Kies materialen die aansluiten bij jullie les, project of schoolactiviteit. Bekijk hieronder posters, bandjes en buttons waarmee leerlingen en medewerkers de gezamenlijke boodschap zichtbaar kunnen maken.

→ Respect zichtbaar maken in de school
→ Posters over respect
→ Overzicht van alle respectposters
→ Respectbandjes
→ Respectbuttons
→ Wit lintje – Respect & geweldloosheid op school

Respect, burgerschap en sociale veiligheid

Respect staat niet op zichzelf. Het hangt samen met burgerschap, inclusie, groepsvorming, grenzen en sociale veiligheid.

Leerlingen oefenen op school met luisteren naar andere meningen, omgaan met verschillen, verantwoordelijkheid nemen en deelnemen aan een groep. Daarmee ontwikkelen zij vaardigheden die zij niet alleen in de klas, maar ook in de samenleving nodig hebben.

Bekijk ook:

→ Burgerschap op school
→ Sociale veiligheid op school
→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Grenzen, opkomen voor jezelf & weerbaarheid
→ Diversiteit & inclusie