Kijk eens met andere ogen

Eerst kijken, dan vragen en pas daarna handelen

Iedere dag gebeuren er in een klas of op het schoolplein tientallen kleine dingen. Een leerling zit alleen. Twee leerlingen lachen. Iemand kijkt verdrietig of loopt weg. Vaak vormen we direct een mening over wat we zien.

Maar klopt die eerste indruk eigenlijk wel?

Misschien wilde die leerling juist even alleen zijn. Misschien ging het grapje helemaal niet over hem of haar. Of misschien is er inderdaad iets aan de hand.

Met Kijk eens met andere ogen leren leerlingen én onderwijsprofessionals eerst goed waar te nemen, daarna verschillende verklaringen te onderzoeken, vragen te stellen en pas vervolgens bewust te handelen.

Zo leren leerlingen mogelijke signalen van buitensluiten, ongemak of pesten eerder herkennen, zonder iedere situatie direct als pesten te bestempelen.

Deze aanpak sluit aan bij lessen over pestpreventie, groepsvorming, sociale veiligheid, burgerschap en respect.

Gratis werkvorm: zes situaties

Met de gratis werkvorm bekijken leerlingen zes herkenbare sociale situaties. De kijkplaten bevatten bewust geen tekst en vertellen geen vast verhaal. Leerlingen onderzoeken zelf wat zij zien, welke verschillende verklaringen mogelijk zijn en wat zij zouden kunnen vragen of doen.

De download bevat:

✔ zes tekstloze A3-kijkplaten
✔ een praktische handleiding
✔ een gesprekskaart met de stappen KIJK, DENK, VRAAG en DOE
✔ materiaal voor gebruik op het digibord of als A3-print

De werkvorm is geschikt voor de bovenbouw van het basisonderwijs/lager onderwijs en de onderbouw van het voortgezet/secundair onderwijs.

→ Bekijk en download de gratis werkvorm: Zes situaties

Wat leren leerlingen?

Tijdens deze werkvorm leren leerlingen om:

✔ waarneming en interpretatie van elkaar te onderscheiden
✔ niet te snel te oordelen
✔ situaties vanuit meerdere kanten te bekijken
✔ mogelijke signalen van pesten en buitensluiten te herkennen
✔ respectvolle vragen te stellen
✔ bewust te handelen wanneer iemand mogelijk hulp nodig heeft
✔ samen verantwoordelijkheid te nemen voor een veilige groep

Waarom eerst goed kijken?

Veel lessen over pesten beginnen wanneer het probleem al duidelijk zichtbaar is. Deze aanpak begint eerder.

Leerlingen oefenen met kleine, soms onduidelijke signalen. Zij ontdekken dat wat zij denken te zien niet altijd hetzelfde is als wat er werkelijk gebeurt.

De ene leerling ziet iemand die graag alleen wil zijn. Een ander denkt dat die leerling wordt buitengesloten. Beide verklaringen kunnen mogelijk zijn.

Door eerst te observeren, meerdere verklaringen open te houden en vragen te stellen, leren leerlingen zorgvuldiger naar elkaar kijken. Dat helpt om mogelijke signalen eerder te herkennen én voorkomt dat zij te snel conclusies trekken.

→ Bekijk ook: Signalen van pesten herkennen

Hoe werkt de aanpak?

De leerkracht of docent laat één van de tekstloze kijkplaten ongeveer 45 seconden zien. Daarna wordt de afbeelding weggehaald en doorloopt de groep vier stappen:

Stap 1 – KIJK: wat heb je gezien?

Leerlingen beschrijven alleen wat zij daadwerkelijk hebben waargenomen.
Nog niet wat zij ervan vinden en nog niet wat zij denken dat er gebeurt.
Alleen wat zichtbaar was.

Stap 2 – DENK: wat zou er kunnen gebeuren?

Nu mogen leerlingen vertellen welke betekenis zij aan de situatie geven.
Welke andere verklaringen zijn mogelijk? Ziet iedereen hetzelfde? Welke informatie ontbreekt nog?
Zo ontdekken leerlingen dat een eerste indruk niet altijd het hele verhaal vertelt.

Stap 3 – VRAAG: hoe kun je daarachter komen?

Leerlingen bedenken welke respectvolle vraag meer duidelijkheid kan geven.

Bijvoorbeeld:

“Ik zag dat je alleen zat. Wilde je even alleen zijn of zal ik erbij komen?”

Of:

“Ik had het idee dat je verdrietig was. Klopt dat?”

Een vraag stellen is vaak zorgvuldiger dan zelf invullen wat een ander denkt of voelt.

Stap 4 – DOE: wat kun jij doen?

Pas daarna denken leerlingen na over een passende actie.

Bijvoorbeeld:

• luisteren;
• vragen hoe het gaat;
• iemand uitnodigen om mee te doen;
• later nog eens informeren;
• naast iemand gaan staan;
• samen hulp vragen;
• een leerkracht of docent vertellen wat zij hebben gezien.

Soms is een klein gebaar voldoende. Soms is hulp van een volwassene nodig.

→ Lees ook: De kracht van omstanders
→ Lees ook: Pesten melden op school

Het gaat niet om goed of fout

Deze oefening is geen toets en bij de kijkplaten hoort geen vast, juist verhaal.

Het doel is dat leerlingen leren:

✔ goed waar te nemen
✔ naar elkaar te luisteren
✔ verschillende verklaringen open te houden
✔ respectvolle vragen te stellen
✔ bewust te kiezen wat zij kunnen doen

Juist doordat leerlingen dezelfde situatie verschillend interpreteren, ontstaan waardevolle gesprekken over gevoelens, respect en sociale veiligheid.

Kleine gebaren maken verschil

Leerlingen hoeven een pestsituatie niet zelf op te lossen.

Vaak begint helpen met iets kleins:

• iemand aankijken;
• vragen hoe het gaat;
• naast iemand gaan zitten;
• iemand uitnodigen;
• niet meelachen;
• samen hulp vragen.

Een veilige groep ontstaat doordat veel kleine, positieve keuzes samen een groot verschil maken.

Lees ook het verhaal:

→ De vlinder die iets kleins deed

Ook waardevol voor leerkrachten en docenten

De werkvorm is niet alleen leerzaam voor leerlingen.

Ook onderwijsprofessionals ervaren hoe verschillend mensen dezelfde situatie kunnen waarnemen en interpreteren. Dat helpt om minder snel conclusies te trekken, gerichter vragen te stellen en subtiele veranderingen in de groep eerder op te merken.

De werkvorm kan worden ingezet bij:

• pestpreventie;
• groepsvorming;
• sociale veiligheid;
• burgerschap;
• respect en omgangsvormen;
• de Gouden Weken;
• de Week tegen Pesten.

Onze visie

Wij geloven dat respect begint met aandacht.
Wie leert kijken, ziet eerder wat er mogelijk speelt.
Wie vragen durft te stellen, begrijpt een ander beter.
Wie daarna bewust handelt, helpt mee aan een veilige groep waarin iedereen zich gezien en gehoord voelt.
Pestpreventie begint daarom niet altijd met ingrijpen. Soms begint het met écht leren kijken.

Verder lezen

Pesten begrijpen
→ Wat is pesten?
→ Signalen van pesten herkennen
→ Pesten melden op school

Rollen binnen de groep
→ De rol van leerlingen bij pesten
→ De kracht van omstanders

Samen bouwen aan een veilige school
→ Pestpreventie op school
→ Respect & omgangsvormen
→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Sociale veiligheid op school

Verhalen en lesmateriaal
→ De vlinder die iets kleins deed
→ Stop pesten - materialen & activiteiten
→ Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten

Waarom deze werkvorm gratis is

Wij vinden het belangrijk om bij te dragen aan een veilige toekomst voor kinderen.

Geld mag scholen niet in de weg staan wanneer zij willen werken aan respect, sociale veiligheid en het voorkomen van pesten. Daarom stellen wij deze complete werkvorm gratis beschikbaar.

We hopen dat zoveel mogelijk scholen ermee aan de slag gaan.