De kracht van omstanders
De rol van omstanders bij pesten: versterken, afremmen of helpen stoppen
Omstanders bij pesten zijn leerlingen die zien, horen of weten wat er gebeurt. Hun reactie kan het pesten versterken, afremmen of helpen stoppen. Meelachen, aanmoedigen of iets doorsturen kan het gedrag meer ruimte geven. Niet meedoen, iemand steunen, vragen wat er aan de hand is of hulp halen kan de norm in de groep veranderen.
Een leerling hoeft een pestsituatie niet alleen op te lossen of zichzelf in gevaar te brengen. Veilig hulp inschakelen is ook een belangrijke vorm van handelen.
Waarom zijn omstanders zo belangrijk?
Pesten is meestal geen probleem tussen twee leerlingen, maar een groepsproces. De manier waarop klasgenoten reageren, bepaalt mede of pestgedrag doorgaat of juist stopt.
Wanneer niemand iets doet, kan de leerling die pest het gevoel krijgen dat zijn gedrag wordt geaccepteerd. Wanneer één of meerdere leerlingen laten merken dat pesten niet normaal is, verandert de sfeer binnen de groep.
Daarom is het belangrijk dat leerlingen ontdekken hoeveel invloed zij als omstander hebben. Niet alleen tijdens een pestincident, maar iedere dag opnieuw.
Hoe ziet een pestende groep eruit?
Bij pesten zijn vaak meerdere leerlingen betrokken.
Sommigen lachen mee.
Anderen kijken toe.
Sommigen durven niets te zeggen uit angst om zelf buitengesloten te worden.
Er zijn ook leerlingen die proberen te helpen of een leerkracht waarschuwen.
Juist deze verschillende rollen bepalen hoe een groep zich ontwikkelt. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de leerling die pest of de leerling die wordt gepest te kijken, maar naar de hele groep.
→ Bekijk ook Signalen van pesten herkennen
Wie zijn omstanders?
Niet iedereen die aanwezig is bij pesten doet actief mee.
Er zijn bijvoorbeeld:
- leerlingen die toekijken;
- leerlingen die meelachen;
- leerlingen die niets durven zeggen;
- leerlingen die proberen te helpen;
- leerlingen die een leerkracht waarschuwen.
Iedere keuze heeft invloed op de groep.
Ook online ben je een omstander
Online pesten stopt niet wanneer een bericht of filmpje wordt geplaatst.
Iedere keer dat iemand:
- een filmpje doorstuurt;
- een kwetsend bericht deelt;
- reageert met lachende emoji's;
- zwijgt terwijl hij weet dat iets niet goed is;
kan het pestgedrag groter worden.
Ook online hebben omstanders invloed.
Niet delen is óók een keuze.
→ Bekijk ook: IKFILTEREER
→ Lees meer over Cyberpesten op school
Waarom zeggen kinderen soms niets?
Dat betekent niet automatisch dat zij het met pesten eens zijn.
Soms zijn leerlingen bang dat zij zelf het volgende slachtoffer worden.
Soms weten zij niet wat zij moeten doen.
Of zij denken dat iemand anders wel zal ingrijpen.
Daarom is het belangrijk om hierover samen te praten en leerlingen te laten oefenen met situaties waarin zij wél iets kunnen doen.
De kracht van één keuze
Vaak is één leerling genoeg om een groep in beweging te brengen.
Een leerling die zegt:
"Stop."
Of iemand die naast een klasgenoot gaat zitten.
Of iemand die een leerkracht inschakelt.
Kleine keuzes kunnen grote gevolgen hebben.
Hulp halen is ook helpen
Een omstander hoeft niet zelf ‘stop’ te zeggen of rechtstreeks tegenover de leerling die pest te gaan staan. Dat kan spannend of onveilig voelen.
Hulp halen bij een juf, meester, mentor, vertrouwenspersoon of andere vertrouwde volwassene is ook een belangrijke vorm van handelen. Een leerling kan alleen gaan, maar ook samen met een klasgenoot of degene die wordt gepest.
Voordat een leerling vertelt wat er gebeurt, mag deze eerst vragen:
- Wie krijgt mijn verhaal te horen?
- Wordt mijn naam genoemd?
- Wat gaat u met mijn melding doen?
- Wat gebeurt er als het pesten daarna erger wordt?
- Wanneer hoor ik wat er is gedaan?
→ Lees hoe leerlingen pesten kunnen melden en veilig om hulp kunnen vragen
Maak de weg naar hulp zichtbaar
Niet iedere leerling durft rechtstreeks naar een volwassene te stappen. Met het Lespakket Meld pesten – verbreek de stilte kan de school een herkenbaar meldpunt inrichten als aanvullende weg naar hulp.
Het pakket bevat twee gedrukte A3-posters, printbare meldkaarten, een informatiebord, een veiligheidslabel en een stappenplan voor de aangewezen medewerker.
→ Bekijk het Lespakket Meld pesten – verbreek de stilte
Omstanders kun je trainen
Leerlingen hoeven niet vanzelf te weten hoe zij kunnen helpen.
Met praktische werkvormen ervaren zij hoeveel invloed hun eigen gedrag heeft op de groep. Zo ontdekken zij dat iedereen kan bijdragen aan een veilige klas waarin respect en verantwoordelijkheid centraal staan.
Oefen de rol van omstanders
→ Buffertik
→ De Muur tegen Pesten
→ Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten
Preventie begint bij herkennen
Het herkennen van kleine signalen binnen een groep is vaak de eerste stap om pesten te voorkomen.
Wanneer leerkrachten én leerlingen eerder zien dat respect plaatsmaakt voor respectloos gedrag, kan veel pestgedrag worden voorkomen voordat het uitgroeit tot een patroon.
Lees meer over
Verder lezen
Pesten begrijpen
→ Pesten op school
→ Wat is pesten?
→ Waarom pesten mensen?
Pestpreventie
→ Pestpreventie op school
→ Stop pesten
→ Signalen van pesten herkennen
→ Groepsvorming & klassenklimaat
Samen verantwoordelijkheid nemen
→ De rol van de leerkracht bij pesten
→ Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten
→ IKFILTEREER
Samen werken aan een veilige groep
Omstanders zijn geen bijzaak bij pesten. Juist zij bepalen vaak of pestgedrag doorgaat of stopt.
Door leerlingen bewust te maken van hun eigen invloed leren zij dat kleine keuzes een groot verschil kunnen maken. Wie opkomt voor een ander, hulp haalt of bewust niet meedoet aan pestgedrag, draagt bij aan een klas waarin iedereen zich veilig, gezien en welkom voelt.
Een veilige school ontstaat niet doordat één leerling alles oplost, maar doordat een hele groep leert verantwoordelijkheid te nemen voor elkaar. Zo bouwen scholen stap voor stap aan een cultuur waarin respect de norm is en pesten minder kans krijgt.