Waarom pesten mensen?

Waarom pestgedrag ontstaat en hoe scholen kunnen helpen om het te voorkomen

Waarom pesten mensen? Daar is geen eenvoudig antwoord op. Sommige leerlingen pesten omdat zij erbij willen horen, aandacht zoeken of stoer willen overkomen. Anderen doen mee uit groepsdruk of beseffen niet hoeveel verdriet hun gedrag veroorzaakt.

Pesten ontstaat meestal niet door één oorzaak, maar door een combinatie van persoonlijke, sociale en groepsfactoren. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de pester te kijken, maar ook naar de invloed van de groep en de schoolomgeving.

Op deze pagina lees je waarom mensen pesten, welke rol groepsdruk en omstanders spelen en hoe scholen kunnen werken aan een veilige groep waarin pestgedrag minder kans krijgt.

Waarom pesten mensen?

Er is niet één reden waarom iemand pest.

Veel voorkomende oorzaken zijn:

✔ erbij willen horen
✔ aandacht zoeken
✔ stoer willen lijken
✔ indruk maken op anderen
✔ onzekerheid
✔ groepsdruk
✔ macht of controle willen ervaren
✔ weinig inlevingsvermogen
✔ een negatieve groepssfeer

Iedere situatie is anders. Daarom is het belangrijk om verder te kijken dan alleen het gedrag zelf.

Pesten is een groepsproces

Pesten gebeurt zelden alleen tussen een pester en een leerling die gepest wordt.

Vaak spelen ook klasgenoten een belangrijke rol.

Wanneer anderen meelachen, niets zeggen of wegkijken, kan pestgedrag onbedoeld doorgaan. Andersom kan één leerling die opkomt voor een ander al een groot verschil maken.

Daarom besteden steeds meer scholen aandacht aan de rol van de groep en leren leerlingen dat iedereen invloed heeft op de sfeer in de klas.

→ Bekijk De kracht van omstanders

Groepsdruk speelt vaak een grotere rol dan gedacht

Veel leerlingen doen mee met pestgedrag zonder dat zij zelf willen pesten.

Zij lachen mee, zwijgen of kijken toe omdat zij bang zijn zelf buitengesloten te worden.

Juist daarom is het belangrijk dat leerlingen leren dat zij altijd een keuze hebben.

Door verantwoordelijkheid te nemen voor elkaar ontstaat een veiligere groep.

Begrijpen is iets anders dan goedpraten

Wanneer je weet waarom iemand pest, betekent dat niet dat pestgedrag acceptabel is.

Het helpt juist om beter te begrijpen hoe pestgedrag ontstaat en hoe scholen kunnen voorkomen dat het opnieuw gebeurt.

Door de oorzaak aan te pakken in plaats van alleen het gedrag, wordt de kans groter dat leerlingen blijvend ander gedrag laten zien.

Kun je pesten voorkomen?

Ja, in veel gevallen wel.

Scholen die investeren in een positieve groepscultuur verkleinen de kans dat pestgedrag ontstaat.

Belangrijke bouwstenen zijn:

✔ groepsvorming
✔ respectvolle omgang
✔ duidelijke afspraken
✔ sociale veiligheid
✔ aandacht voor omstanders
✔ signalen vroeg herkennen

Preventie begint al tijdens de eerste schoolweken. In deze periode ontstaan de eerste groepsrollen, vriendschappen en soms ook de eerste vormen van buitensluiten. Leerkrachten die goed observeren, aandachtig luisteren en signalen vroeg herkennen, kunnen veel pestgedrag voorkomen voordat het zich ontwikkelt tot een patroon.

→ Bekijk Pestpreventie op school

Wat kan een leerkracht doen?

Leerkrachten hebben veel invloed op de sfeer binnen een groep.

Door positief gedrag te stimuleren, duidelijke grenzen te stellen en leerlingen actief bij de groep te betrekken ontstaat een omgeving waarin pesten minder kans krijgt.

Daarnaast helpt het om regelmatig met leerlingen in gesprek te gaan over respect, groepsdruk en verantwoordelijkheid.

→ Bekijk De rol van de leerkracht bij pesten

Pesten bespreekbaar maken

Leerlingen begrijpen pestgedrag vaak beter wanneer zij het zelf ervaren of er samen over nadenken.

Werkvormen zoals Buffertik laten zien hoeveel invloed de groep heeft. Ook Kreukelpapier maakt zichtbaar dat woorden blijvende sporen kunnen achterlaten.

Door ervaringen te combineren met gesprekken groeit het bewustzijn binnen de groep.

→ Bekijk Les over pesten
→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten

Verder lezen

Pesten begrijpen
→ Wat is pesten?
→ Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten?
→ Signalen van pesten herkennen

Rollen binnen de groep
→ De kracht van omstanders
→ De rol van leerlingen bij pesten
→ De rol van de leerkracht bij pesten

Pesten voorkomen
→ Pestpreventie op school
→ Pesten aanpakken
→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Sociale veiligheid op school