Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten?

Zo herken je wanneer gedrag over de grens gaat

Kinderen maken grapjes, krijgen ruzie en zijn het soms met elkaar oneens. Dat hoort bij opgroeien. Maar soms gaat gedrag een stap verder en is er sprake van pesten.

Voor leerkrachten, ouders en begeleiders is het niet altijd eenvoudig om te bepalen wanneer gedrag nog bij de normale sociale ontwikkeling hoort en wanneer ingrijpen nodig is.

Toch is dat verschil belangrijk. Door plagen, ruzie en pesten goed van elkaar te onderscheiden kunnen scholen sneller signalen herkennen, beter reageren en werken aan een veilige groep.

Op deze pagina leggen we eenvoudig uit wat de verschillen zijn tussen plagen, ruzie en pesten.

Wil je meer weten over pesten, de oorzaken en hoe scholen kunnen werken aan een veilige groep? Bekijk dan ook onze themapagina Pesten op school.

→ Bekijk Pesten op school

Wat is plagen?

Een grapje dat voor allebei leuk is

Plagen gebeurt meestal speels en over en weer. Beide kinderen lachen en niemand voelt zich echt gekwetst.
Kinderen leren door plagen omgaan met humor, grenzen en sociale situaties.

Kenmerken van plagen

✔ het gebeurt af en toe
✔ beide kinderen kunnen erom lachen
✔ het is niet bedoeld om iemand pijn te doen
✔ kinderen zijn ongeveer even sterk
✔ het stopt wanneer iemand aangeeft dat het niet leuk meer is

Plagen hoort vaak bij samen spelen en de sociale ontwikkeling.

Let op: plagen blijft alleen plagen zolang beide kinderen het leuk vinden. Zodra één kind zich gekwetst voelt of zich niet meer veilig voelt, verdient de situatie extra aandacht.

Wat is ruzie?

Een conflict waarbij beide kinderen betrokken zijn

Ruzie ontstaat wanneer kinderen boos zijn, ergens verschillend over denken of een conflict hebben. Bij ruzie doen beide kinderen mee. Er is geen duidelijke winnaar of verliezer.

Kenmerken van ruzie

✔ beide kinderen reageren op elkaar
✔ er is geen duidelijke machtsverhouding
✔ emoties lopen op
✔ het conflict is meestal tijdelijk
✔ kinderen kunnen het vaak samen oplossen of later weer goedmaken

Ruzies horen bij het leren omgaan met elkaar. Kinderen oefenen hiermee belangrijke sociale vaardigheden, zoals luisteren, onderhandelen en samen oplossingen zoeken.

Wat is pesten?

Herhaald gedrag waarbij één kind de dupe is

Bij pesten is geen sprake meer van een gelijkwaardige situatie. Eén leerling wordt steeds opnieuw gekwetst, buitengesloten of vernederd en kan zich moeilijk verdedigen.

Het slachtoffer voelt zich daardoor vaak steeds minder veilig.

Kenmerken van pesten

✔ het gebeurt herhaaldelijk
✔ één leerling heeft meer macht of invloed
✔ het slachtoffer kan zich moeilijk verdedigen
✔ het gedrag is bewust kwetsend of vernederend
✔ er ontstaat angst, verdriet of onzekerheid

Pesten kan grote gevolgen hebben voor het zelfvertrouwen, het welzijn en het gevoel van veiligheid van een leerling.
Daarom is het belangrijk dat pestgedrag zo vroeg mogelijk wordt herkend.

Overzicht: plagen, ruzie of pesten?

Waarom is dit verschil belangrijk?

Wanneer volwassenen begrijpen wat er precies gebeurt, kunnen zij beter reageren.

Bij plagen

Begeleid de situatie, bespreek grenzen en leer kinderen rekening houden met elkaar.

Bij ruzie

Help kinderen om samen naar een oplossing te zoeken en het conflict op een respectvolle manier af te ronden.

Bij pesten

Grijp direct in, bescherm de leerling die gepest wordt en werk samen aan herstel van de groep.

Hoe eerder leerkrachten, ouders en begeleiders het verschil herkennen, hoe groter de kans dat beginnend pestgedrag kan worden voorkomen.

Is het plagen of pesten?

Soms is het lastig om te bepalen of iets nog een grapje is of dat er sprake is van pesten.

Kijk daarom niet alleen naar wat er gebeurt, maar ook naar:

✔ hoe vaak het gebeurt
✔ hoe de betrokken kinderen zich voelen
✔ of er sprake is van een machtsverschil
✔ of iemand zich nog veilig voelt
✔ of het gedrag blijft terugkomen

Wanneer een leerling zich structureel verdrietig, bang of buitengesloten voelt, is extra aandacht nodig. Twijfel je wat je precies ziet? Leerlingen en leerkrachten trekken soms snel conclusies. De werkvorm Kijk eens met andere ogen helpt om eerst goed te observeren, daarna vragen te stellen en pas vervolgens te handelen.

→ Bekijk: Kijk eens met andere ogen

→ Bekijk ook: Signalen van pesten herkennen

Voor jonge kinderen: Grapje of gemeen?

Wilt u het verschil tussen plagen, ruzie en pesten niet alleen uitleggen, maar ook samen met kinderen bespreken?

Met Grapje of gemeen? ontdekken jonge kinderen aan de hand van korte filmpjes van Beertje Anders, verhalen en lesmaterialen wat gedrag met een ander doet.

Zo wordt een lastig onderwerp herkenbaar, begrijpelijk én bespreekbaar.

→ Bekijk Grapje of gemeen?

Meer over pesten

Pesten begrijpen
→ Pesten op school
→ Wat is pesten?
→ Waarom pesten mensen?

Gedrag herkennen
→ Signalen van pesten herkennen
→ Kijk eens met andere ogen
→ De kracht van omstanders

Voorkomen en aanpakken
→ Pestpreventie op school
→ Pesten aanpakken

Voor jonge kinderen
→ Grapje of gemeen?
→ Pesten bij jonge kinderen

Lesmateriaal
→ Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten
→ Stop pesten - materialen & activiteiten
→ De Week Tegen Pesten