Wat is pesten?

Eenvoudige uitleg over pesten voor kinderen, ouders en school

Wat is pesten? Pesten is wanneer iemand een ander steeds opnieuw expres pijn doet, verdrietig maakt of buitensluit. Dat kan met woorden, met gedrag of online. Bij pesten is meestal sprake van een machtsverschil, waardoor degene die gepest wordt zichzelf moeilijk kan verdedigen.

Juist deze kenmerken maken het verschil tussen pesten, plagen en een gewone ruzie.

Op deze pagina lees je wat pesten is, hoe je pestgedrag herkent, welke vormen van pesten er zijn en hoe scholen samen werken aan een veilige groep waarin respect, verantwoordelijkheid en sociale veiligheid centraal staan.

Beertje Anders helpt jonge kinderen om te begrijpen wat pesten is en hoe je samen werkt aan een veilige en fijne sfeer in de klas.

Wanneer is iets pesten?

Niet ieder grapje of iedere ruzie is pesten.

Meestal herken je pesten aan vier belangrijke kenmerken.

✔ Het gebeurt steeds opnieuw.

✔ Het gebeurt expres.

✔ Er is sprake van een machtsverschil.

✔ Het gedrag doet iemand verdriet, pijn of schade.

Juist daarom is het belangrijk dat kinderen leren herkennen wanneer gedrag over de grens gaat.

Wat betekent pesten?

Pesten betekent dat iemand een ander steeds opnieuw pijn doet, uitsluit of expres verdrietig maakt.

Vaak gebeurt dit niet één keer, maar meerdere keren. Het kind dat gepest wordt voelt zich daardoor vaak alleen, onzeker of bang.

Pesten kan bijvoorbeeld gebeuren:

✔ met woorden
✔ door iemand buiten te sluiten
✔ door spullen af te pakken
✔ door te duwen of slaan
✔ online via berichten of sociale media

Juist omdat pesten vaak stap voor stap ontstaat, is het belangrijk om signalen vroeg te herkennen en samen in te grijpen.

Bekijk de poster 'Dit is pesten'

Sommige kinderen begrijpen een afbeelding sneller dan een lange uitleg.

De poster 'Dit is pesten' laat met herkenbare smileys en eenvoudige voorbeelden zien wat pestgedrag met iemand doet én hoe we liever met elkaar omgaan.

De poster wordt veel gebruikt in groep 1 t/m 4, kinderopvang en de onderbouw van het basisonderwijs als startpunt voor een kringgesprek of les over sociale veiligheid.

Bekijk het filmpje

In het filmpje van Beertje Anders ontdekken kinderen:

✔ wat pesten is
✔ waarom pesten verdrietig kan zijn
✔ hoe iemand zich voelt als hij of zij gepest wordt
✔ wat je kunt doen om te helpen

Na het bekijken van het filmpje herkennen veel kinderen situaties uit hun eigen klas. Dat maakt het makkelijker om samen te praten over gedrag, gevoelens en respect.

Praat samen over het filmpje

Na afloop kun je bijvoorbeeld vragen:

• Was het een grapje of was het pesten?
• Hoe voelde het beertje zich?
• Waarom gebeurde dit?
• Wat had er anders gekund?
• Wat zou jij doen als je dit ziet gebeuren?

Hoe herken je pesten?

Pesten kan verschillende vormen aannemen.

Bijvoorbeeld:

• uitsluiten;
• uitlachen;
• schelden;
• roddelen;
• duwen of slaan;
• spullen afpakken;
• iemand steeds opnieuw buitensluiten;
• online kwetsende berichten sturen.

Soms lijken dit kleine dingen, maar wanneer hetzelfde gedrag zich blijft herhalen, kunnen de gevolgen groot zijn.

→ Bekijk Signalen van pesten herkennen

Welke vormen van pesten zijn er?

Pesten ziet er niet altijd hetzelfde uit.

Leerlingen kunnen worden gepest met woorden, door buitensluiting, lichamelijk geweld of via sociale media.

Veel voorkomende vormen zijn:

• verbaal pesten;
• lichamelijk pesten;
• relationeel pesten;
• materieel pesten;
• cyberpesten.

Door verschillende vormen van pesten te herkennen, kunnen scholen sneller signaleren wat er in een groep speelt.

→ Lees meer over Cyberpesten op school

Hoe voelt pesten?

Kinderen die gepest worden kunnen zich:

✔ verdrietig voelen;
✔ bang worden;
✔ onzeker worden;
✔ alleen voelen;
✔ zich niet meer veilig voelen op school.

Sommige kinderen vertellen niet dat zij gepest worden. Daarom is het belangrijk dat klasgenoten, ouders en leerkrachten alert zijn op signalen en hierover in gesprek blijven.

De kracht van omstanders

Bij pesten zijn vaak meer kinderen betrokken dan alleen de pester en degene die gepest wordt.

Ook klasgenoten hebben invloed op wat er gebeurt. Door mee te lachen, niets te doen of een filmpje door te sturen kan pesten onbedoeld doorgaan. Maar door iemand te steunen, niet mee te doen of hulp te halen kunnen omstanders juist helpen om pesten te stoppen.

Steeds meer scholen besteden daarom aandacht aan de rol van omstanders als onderdeel van pestpreventie, groepsvorming en sociale veiligheid.

→ Bekijk De kracht van omstanders

Wat kun jij doen?

Iedereen kan helpen om pesten te stoppen.

Je kunt bijvoorbeeld:

• niet meelachen;
• iemand helpen die gepest wordt;
• zeggen dat het moet stoppen;
• een juf, meester of mentor vertellen wat er gebeurt;
• samen zorgen voor een fijne groep.

Een veilige school begint met kinderen die naar elkaar omkijken.

Is het plagen of pesten?

Niet iedere ruzie of ieder grapje is pesten.

Daarom vinden veel kinderen én leerkrachten het lastig om het verschil te herkennen.

Op onze pagina Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten? leggen we dit stap voor stap uit.

→ Bekijk Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten?

Pesten bespreekbaar maken

Pesten begrijpen is vaak de eerste stap naar verandering.

Daarom gebruiken veel scholen verhalen, werkvormen, klassengesprekken en lesmateriaal om leerlingen bewust te maken van hun eigen gedrag en de invloed van de groep.

Door regelmatig aandacht te besteden aan respect, groepsvorming en sociale veiligheid leren leerlingen niet alleen wat pesten is, maar vooral hoe zij samen kunnen bijdragen aan een veilige klas.

→ Bekijk Les over pesten
→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten
→ Bekijk Posters tegen pesten op school