Les over pesten

Gratis les, werkvormen en activiteiten om pesten bespreekbaar te maken

Een goede les over pesten helpt leerlingen niet alleen begrijpen wat pesten is, maar laat hen ook ervaren welke invloed woorden, gedrag en groepsdruk kunnen hebben. Door samen in gesprek te gaan, werkvormen uit te voeren en afspraken te maken over respect en sociale veiligheid, ontdekken leerlingen dat iedereen kan bijdragen aan een veilige groep.

Op deze pagina vind je een complete lesopzet over pesten, aangevuld met werkvormen, gratis lesmateriaal en praktische activiteiten die direct in de klas gebruikt kunnen worden.

Waarom een les over pesten?

Pesten heeft invloed op de hele groep. Niet alleen de leerling die gepest wordt, maar ook klasgenoten, leerkrachten en de sfeer in de klas worden geraakt.

Door regelmatig aandacht te besteden aan pestpreventie leren leerlingen:

✔ het verschil tussen plagen, ruzie en pesten herkennen
✔ zich beter in een ander verplaatsen
✔ verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen gedrag
✔ samen werken aan een veilige groep
✔ respectvol met elkaar omgaan

Een les over pesten sluit goed aan bij burgerschapsonderwijs, mentorlessen, sociale veiligheid en de Week tegen Pesten.

Meer weten over pesten?

Werk je aan een veilige groep? Dan is het handig om eerst te begrijpen wat pesten is, hoe pestgedrag ontstaat en hoe scholen kunnen werken aan pestpreventie.

→ Bekijk Pesten op school

Voorbeeld van een les over pesten (45 minuten)

1. Begin met een klassengesprek (5 minuten)

Start de les met een paar eenvoudige vragen.

Bijvoorbeeld:

• Wat is volgens jou pesten?
• Wanneer wordt een grapje pesten?
• Waarom is buitensluiten ook een vorm van pesten?
• Wat kun je doen wanneer je ziet dat iemand gepest wordt?

Zo activeer je voorkennis en betrek je de hele groep vanaf het begin.

→ Bekijk Wat is pesten?

→ Bekijk Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten?

2. Laat leerlingen het ervaren (10 minuten)

Gebruik de werkvorm Kreukelpapier.

Iedere leerling krijgt een vel papier.

Laat het papier stevig verfrommelen en daarna weer zo glad mogelijk maken.

Bespreek vervolgens:

Waarom blijven de kreukels zichtbaar?

De werkvorm maakt duidelijk dat woorden en pestgedrag vaak sporen achterlaten, ook wanneer iemand later excuses aanbiedt.

→ Bekijk Kreukelpapier

3. Ga met elkaar in gesprek (10 minuten)

Gebruik vragen zoals:

• Hoe voelt buitensluiten?
• Waarom lachen mensen soms mee?
• Welke rol hebben omstanders?
• Wat kun jij doen om iemand te helpen?

Laat leerlingen vooral naar elkaar luisteren en verschillende meningen respecteren.

Bijpassende werkvorm

Met de werkvorm Jij hoort erbij ontdekken leerlingen dat iedereen iets unieks meebrengt naar de groep. Door stil te staan bij overeenkomsten én verschillen ervaren zij dat een veilige klas begint met elkaar zien, waarderen en erbij betrekken.

De werkvorm vormt een mooie basis voor een gesprek over respect, inclusie, buitensluiten en de kracht van de groep.

→ Bekijk Werkvorm: Iedereen hoort erbij

Verdieping

Omstanders hebben vaak meer invloed dan zij zelf denken. Op de pagina De kracht van omstanders lees je hoe meelopen, wegkijken of juist helpen invloed heeft op de sfeer in de groep.

→ Bekijk De kracht van omstanders

4. Kies een werkvorm (15 minuten)

Afhankelijk van de groep kun je de les uitbreiden met een actieve opdracht.

Bijvoorbeeld:

Ontcijfer de geheime Pestcode

Een samenwerkingsopdracht waarin leerlingen spelenderwijs nadenken over respectvol gedrag.

Buffertik

Een actieve bewegingsvorm waarbij samenwerken centraal staat.

Speurtocht 'Stop pesten'

Een interactieve speurtocht waarin leerlingen nadenken over pestgedrag, groepsdruk en sociale veiligheid.

5. Sluit de les positief af (5 minuten)

Vraag iedere leerling één afspraak te bedenken die helpt om de klas veiliger en prettiger te maken.

Bespreek de ideeën klassikaal en kies samen de belangrijkste afspraken. Door leerlingen zelf mee te laten denken, voelen zij zich meer betrokken bij de regels die in de klas gelden.

Bijpassende werkvorm

Met de werkvorm Samen regels maken stellen leerlingen samen de groepsafspraken op. De definitieve afspraken worden ingevuld op de poster Onze afspraken, waarna iedere leerling zijn of haar naam of handtekening zet als teken van betrokkenheid.

Zo ontstaat niet alleen een lijst met regels, maar een gezamenlijke afspraak waar de hele klas achter staat. De poster blijft vervolgens zichtbaar in het lokaal en herinnert leerlingen iedere dag aan wat zij samen hebben afgesproken.

→ Bekijk Werkvorm: Samen regels maken

Verder werken aan pestpreventie

Deze les is een mooie eerste stap. Wil je gedurende het schooljaar vaker aandacht besteden aan pesten, groepsvorming en sociale veiligheid? Bekijk dan ook:

→ Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten
→ Gratis lesmateriaal over pesten
→ Pestpreventie op school

Maak de boodschap zichtbaar

Een les over pesten heeft vaak meer effect wanneer de gemaakte afspraken ook zichtbaar blijven in de klas en de school. Daarom combineren veel scholen hun lessen met posters, buttons, polsbandjes of een schoolbreed project. Zo worden leerlingen iedere dag herinnerd aan respect, sociale veiligheid en de afspraken die zij samen hebben gemaakt.

Veelgekozen aanvullingen zijn:

✔ Posters tegen pesten op school
✔ Buttons tegen pesten
✔ Polsbandjes tegen pesten
✔ De Muur tegen Pesten
✔ Activiteiten tijdens de Week Tegen Pesten

Zo groeit één les uit tot een aanpak die het hele schooljaar zichtbaar blijft.

→ Bekijk Posters tegen pesten op school
→ Bekijk Buttons tegen pesten
→ Bekijk Polsbandjes tegen pesten
→ Bekijk De Muur tegen Pesten

Wanneer gebruik je deze les?

Deze les is geschikt:

✔ tijdens de Gouden Weken
✔ tijdens de Week tegen Pesten
✔ binnen burgerschapsonderwijs
✔ tijdens mentorlessen
✔ wanneer spanningen ontstaan in een groep
✔ als onderdeel van een schoolbrede aanpak van sociale veiligheid

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt een les over pesten?

De voorbeeldles duurt ongeveer 45 minuten en kan eenvoudig worden aangepast aan de beschikbare lestijd.

Is deze les geschikt voor de basisschool?

Ja. De werkvormen zijn geschikt voor de bovenbouw van het basisonderwijs en kunnen eenvoudig worden aangepast aan de leeftijd van de leerlingen.

Kan ik de les ook gebruiken in het voortgezet onderwijs?

Ja. Door de gespreksvragen en voorbeelden aan te passen is de les ook geschikt voor mentorlessen en burgerschap in het voortgezet onderwijs.

Welke werkvorm past het beste bij een eerste les over pesten?

Kreukelpapier is een krachtige werkvorm om leerlingen te laten ervaren welke invloed woorden en gedrag op anderen kunnen hebben. De opdracht vormt een sterke basis voor een open klassengesprek.

Samen bouwen aan een veilige groep

Een les over pesten is vaak het begin van een gesprek. Door gedurende het schooljaar regelmatig aandacht te besteden aan respect, groepsvorming en sociale veiligheid ontdekken leerlingen dat zij samen verantwoordelijk zijn voor de sfeer in de klas.

Door lessen te combineren met werkvormen, schoolbrede projecten en zichtbare materialen groeit stap voor stap een school waarin iedereen zich veilig voelt en erbij hoort.