Les over pesten

Gratis les, werkvormen en activiteiten om pesten bespreekbaar te maken

Een les over pesten helpt leerlingen begrijpen wat het verschil is tussen plagen en pesten, wat pesten met iemand kan doen en hoe zij zelf kunnen bijdragen aan een veilige groep.

Op deze pagina vind je lessen en werkvormen voor verschillende leeftijden. Je kunt het materiaal direct gebruiken tijdens een klassengesprek, mentorles, burgerschapsles of de Week tegen Pesten.

Gratis les over pesten voor de bovenbouw

Deze korte les over pesten is ontwikkeld voor groep 6, 7 en 8 van de basisschool. De les bestaat uit vier overzichtelijke A4-pagina’s met uitleg, afbeeldingen, vragen en een afsluitende opdracht.

Leerlingen ontdekken:

• wat het verschil is tussen plagen en pesten;
• wanneer een grap niet meer leuk is;
• waarom iemand het pesten niet altijd zelf kan stoppen;
• wat pesten met iemand kan doen;
• hoe zij kunnen helpen wanneer iemand wordt gepest;
• wat de groep kan doen om pesten zoveel mogelijk te voorkomen.

In de les bekijken leerlingen een herkenbare situatie: een jongen houdt een boek zo hoog dat een kleiner meisje er niet bij kan. Is dit plagen of pesten? Dat is niet alleen aan het plaatje te zien. Leerlingen denken daarom na over wat eraan voorafging, hoe vaak het gebeurt en hoe het meisje de situatie ervaart.

Daarna onderzoeken zij wat pesten met iemand kan doen, bij wie een leerling hulp kan vragen en welke reactie ervoor kan zorgen dat iemand zich gehoord en gesteund voelt.

Geschikt voor: groep 6, 7 en 8
Lesduur: ongeveer 30 tot 45 minuten
Benodigdheden: de gratis lesbladen en eventueel een pen of potlood

Download de gratis les over pesten

Zo kun je de les gebruiken

Lees de teksten samen en bespreek de situatie op de afbeelding. Laat leerlingen de vragen zelfstandig, in tweetallen of in kleine groepjes beantwoorden.

Bespreek de antwoorden daarna klassikaal. Daarbij hoeft niet iedereen hetzelfde antwoord te geven. Juist door verschillende gedachten te horen, ontdekken leerlingen dat je niet altijd meteen weet wat er aan de hand is en dat het belangrijk is om te kijken, te luisteren en vragen te stellen.

Sluit de les af met de vraag wat iedere leerling zelf kan doen om pesten zoveel mogelijk te voorkomen.

Sluit de les af met een polsbandje

Maak de afsluiting van de les extra bijzonder door iedere leerling een polsbandje mee te geven. Het bandje wordt zo een zichtbare herinnering aan het gesprek en de afspraken die jullie samen hebben gemaakt.

Iedere keer dat leerlingen het bandje zien, worden zij opnieuw herinnerd aan de gezamenlijke boodschap:

Wij horen bij elkaar. Wij kiezen voor respect. Pesten accepteren we niet.

De geselecteerde linnen en siliconen bandjes kosten tijdens de actie slechts € 0,55 per stuk.

→ Bekijk de polsbandjes tegen pesten

Lessen over pesten voor andere leeftijden

Pesten kan op iedere leeftijd voorkomen, maar een kleuter heeft andere voorbeelden en uitleg nodig dan een leerling uit groep 8 of het voortgezet onderwijs. Daarom vind je hier materiaal dat aansluit bij verschillende leeftijden.

Jongere kinderen: leren met Beertje Anders

Voor jongere kinderen zijn verhalen en herkenbare personages vaak een fijne manier om over plagen, pesten en gevoelens te praten.

Bij Beertje Anders vinden leerkrachten verhalen, filmpjes en eenvoudige lesjes over onder andere:

• plagen en pesten;
• gevoelens herkennen en uiten;
• stop zeggen;
• grenzen aangeven;
• ruzie oplossen;
• elkaar helpen;
• samen afspraken maken.

De beertjes maken moeilijke onderwerpen begrijpelijk zonder dat jonge kinderen meteen over hun eigen ervaringen hoeven te vertellen.

→ Bekijk de gratis Beertje Anders-les Grapje of gemeen?
Meer filmpjes, verhalen en lesjes voor jonge kinderen vind je in de wereld van Beertje Anders.

Les over pesten voor oudere leerlingen

Bij oudere leerlingen speelt pesten zich vaak ook online af. Een opmerking, foto of filmpje is snel geplaatst en kan zich razendsnel verspreiden.

De gratis IKFILTEREER-les Waarom pesten mensen eigenlijk? laat leerlingen nadenken over de mogelijke redenen waarom mensen pesten én over hun eigen keuzes. Voordat zij iets zeggen, plaatsen, geloven of delen, toetsen zij hun keuze aan vijf vragen: Is het zinvol, nodig, waar, veilig en aardig?

De les kan klassikaal op het digibord worden besproken en is ook geschikt om uit te printen.

Wil je meer aandacht besteden aan online gedrag en mediawijsheid?

→ Bekijk meer gratis mini-lessen IKFILTEREER - Alle mini-lessen

Meer werkvormen en activiteiten over pesten

Een klassengesprek wordt vaak sterker wanneer leerlingen ook iets kunnen bekijken, ervaren of doen. Met onderstaande werkvormen kun je de les uitbreiden of op een ander moment opnieuw aandacht besteden aan pesten, respect en erbij horen.

Gratis werkvorm: Iedereen hoort erbij

Een positieve vervolgopdracht na de les over pesten

Met de werkvorm Iedereen hoort erbij ontdekken leerlingen wat zij zelf kunnen doen om ervoor te zorgen dat niemand wordt buitengesloten. De opdracht helpt de klas om niet alleen over pesten te praten, maar ook samen te bouwen aan een groep waarin iedereen zich gezien en welkom voelt.

→ Download de gratis Werkvorm: Iedereen hoort erbij

Kreukelpapier

Een eenvoudige werkvorm die zichtbaar maakt dat woorden en gedrag sporen kunnen achterlaten. Een goede aanleiding voor een gesprek over pijn doen, excuses en herstellen.

→ Bekijk de gratis werkvorm Kreukelpapier

Kijk eens met andere ogen

Bij de gratis werkvorm Kijk eens met andere ogen bekijken leerlingen zes situaties zonder tekst. Zij oefenen met het verschil tussen wat zij werkelijk zien en wat zij dénken dat er gebeurt. Daarna bedenken zij welke vragen ze kunnen stellen en wat een kleine, passende manier kan zijn om te helpen.

→ Bekijk de gratis werkvorm Kijk eens met andere ogen

Ontcijfer de geheime Pestcode

In deze samenwerkingsopdracht ontcijferen leerlingen een geheime boodschap. Tijdens de opdracht denken zij na over pesten, respect en wat zij zelf kunnen doen om de groep veiliger te maken.

→ Bekijk de gratis werkvorm Ontcijfer de geheime Pestcode

Buffertik

Buffertik is een actieve bewegingswerkvorm waarin samenwerken en elkaar helpen centraal staan. De werkvorm laat leerlingen ervaren dat je sterker staat wanneer anderen je steunen en vormt een speelse aanleiding voor een gesprek over de kracht van de groep.

→ Bekijk de gratis werkvorm Buffertik

Speurtocht Stop pesten

Tijdens de speurtocht voeren leerlingen opdrachten uit en beantwoorden zij vragen over pesten, groepsdruk, respect en sociale veiligheid. De speurtocht kan in de klas, door de school of als gezamenlijke activiteit tijdens de Week tegen Pesten worden ingezet.

→ Bekijk de Speurtocht 'Stop pesten'

Wanneer kun je een les over pesten geven?

Een les over pesten kan op verschillende momenten worden ingezet:

• tijdens de Gouden of Zilveren Weken;
• tijdens de Week tegen Pesten;
• binnen burgerschapsonderwijs;
• tijdens een mentorles;
• als onderdeel van sociaal-emotioneel leren;
• wanneer de sfeer in een groep verandert;
• wanneer leerlingen elkaar buitensluiten of uitlachen;
• als onderdeel van het veiligheidsbeleid van de school.

Je hoeft niet te wachten tot er daadwerkelijk wordt gepest. Door regelmatig met leerlingen te praten over grenzen, groepsgedrag en elkaar helpen, wordt het gemakkelijker om signalen te herkennen en op tijd in te grijpen.

Waarom is de groep zo belangrijk?

Pesten speelt zich meestal niet alleen af tussen twee leerlingen. Ook klasgenoten die meelachen, wegkijken, iets doorsturen of juist hulp halen, hebben invloed op wat er gebeurt.

Een leerling hoeft een pestsituatie niet in zijn eentje op te lossen. Soms is niet meelachen al een eerste stap. Ook naast iemand gaan zitten, vragen hoe het gaat of samen hulp zoeken bij een volwassene kan verschil maken.

Door hierover in de klas te praten, ontdekken leerlingen dat iedereen kan bijdragen aan een groep waarin mensen zich veilig, gehoord en welkom voelen.

Veelgestelde vragen

Voor welke leeftijd is de gratis les over pesten geschikt?

De les is in de eerste plaats ontwikkeld voor groep 6, 7 en 8 van de basisschool. Met begeleiding kan de les ook in groep 5 worden gebruikt.

Voor jongere leerlingen vind je bij Beertje Anders eenvoudige verhalen, filmpjes en lesjes. Voor oudere leerlingen is er de gratis IKFILTEREER-les Waarom pesten mensen eigenlijk?, waarin leerlingen nadenken over pesten, online gedrag en hun eigen keuzes.

Hoelang duurt de les?

De complete les duurt ongeveer 30 tot 45 minuten. De docent kan ook één tekst, afbeelding of vraag kiezen voor een korter klassengesprek.

Moeten leerlingen over hun eigen ervaringen vertellen?

Nee. Leerlingen kunnen eerst praten over de afgebeelde situatie. Niemand hoeft in de groep te vertellen wat hij of zij zelf heeft meegemaakt.

Vertelt een leerling toch iets persoonlijks, neem dat dan serieus en bespreek buiten de groep wat die leerling nodig heeft.

Is hulp vragen hetzelfde als klikken?

Nee. Klikken doe je vooral om iemand anders in de problemen te brengen. Hulp vragen doe je omdat iemand pijn heeft, zich onveilig voelt of het gedrag niet zelf kan laten stoppen.

Kan ik de les gebruiken tijdens de Week tegen Pesten?

Ja. De les is geschikt voor de Week tegen Pesten, maar kan ook gedurende de rest van het schooljaar worden gebruikt.

Verder werken aan een veilige groep

Eén les kan een belangrijk gesprek op gang brengen. Sociale veiligheid ontstaat echter vooral wanneer leerlingen gedurende het hele schooljaar merken dat grenzen serieus worden genomen, hulp vragen mag en volwassenen reageren wanneer iemand zich onveilig voelt.

Gebruik de lessen en werkvormen daarom niet alleen wanneer er iets is gebeurd. Regelmatige aandacht voor respect, groepsvorming en omkijken naar elkaar helpt leerlingen om eerder te herkennen wat hun eigen gedrag en dat van de groep met iemand kan doen.