Grapje of gemeen? – plagen, ruzie en pesten bij jonge kinderen
Leren herkennen wat gedrag met een ander doet
Is het nog een grapje? Is het ruzie? Of wordt iemand steeds opnieuw buitengesloten of gekwetst?
Voor jonge kinderen is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten niet altijd duidelijk. Wat voor het ene kind grappig is, kan voor een ander verdrietig of gemeen voelen.
Met Grapje of gemeen? ontdekken kinderen stap voor stap wat hun gedrag met een ander doet. Niet met een opgeheven vingertje, maar met herkenbare filmpjes van Beertje Anders, verhalen, gesprekjes en praktische lesmaterialen.
Grapje of gemeen? vormt een groeiende leerlijn waarin kinderen leren omgaan met gevoelens, grenzen, conflicten, verantwoordelijkheid en het weer goedmaken na een fout.
Geschikt voor groep 1 t/m 3, kinderopvang en BSO, het kleuteronderwijs en de eerste jaren van het lager onderwijs in België.
Bekijk eerst samen het introductiefilmpje
Een kort filmpje is vaak voldoende om een gesprek op gang te brengen.
Kinderen herkennen situaties uit hun eigen groep en gaan vanzelf nadenken over vragen als:
- Vond iedereen het nog leuk?
- Was dit een ruzie of gebeurde het steeds opnieuw?
- Hoe voelde het andere kind zich?
- Wanneer moet je stoppen?
- Hoe kun je het weer goedmaken?
Vanuit het introductiefilmpje kiest u het onderwerp dat aansluit bij wat er in uw groep speelt.
Wat speelt er in uw groep?
Niet iedere situatie vraagt om dezelfde aanpak. Kies hieronder het onderwerp waarmee u verder wilt werken.
Plagen
Wanneer is een grapje nog leuk?
Plagen gebeurt vaak over en weer en is meestal grappig bedoeld. Maar een grapje blijft alleen leuk zolang iedereen plezier heeft.
Kinderen leren kijken naar de reactie van de ander, rekening houden met gevoelens en stoppen wanneer iemand aangeeft dat het niet meer leuk is.
→ Bekijk Plagen bij jonge kinderen
Ruzie maken
Boos zijn mag, samen oplossen is belangrijk
Ruzie hoort bij opgroeien. Kinderen willen iets anders, begrijpen elkaar niet of worden boos.
Met Beertje Anders leren zij luisteren, rustig worden, vertellen wat er is gebeurd en samen zoeken naar een oplossing.
→ Bekijk Ruzie maken bij jonge kinderen
Pesten voorkomen
Samen zorgen dat iedereen erbij hoort
Pesten begint meestal niet ineens. Het kan ontstaan uit kleine momenten van buitensluiten, uitlachen of steeds niet mogen meedoen.
Kinderen ontdekken dat iedereen iets kan doen om de groep veilig en vriendelijk te houden: iemand laten meespelen, hulp vragen, voor een ander opkomen of zelf stoppen met gedrag dat pijn doet.
→ Bekijk Pesten voorkomen bij jonge kinderen
Pesten
Wanneer is gedrag geen grapje of ruzie meer?
Bij pesten wordt één kind steeds opnieuw gekwetst, buitengesloten of uitgelachen. Het kind voelt zich verdrietig of onveilig en kan het gedrag vaak niet zelf stoppen.
Kinderen leren pestgedrag herkennen, begrijpen wat het met een ander doet en ontdekken waarom het belangrijk is om hulp te vragen en te geven.
→ Bekijk Pesten bij jonge kinderen
Sorry zeggen
Hoe maak je het weer goed?
Iedereen maakt fouten. Belangrijk is wat je daarna doet.
Kinderen leren dat sorry zeggen meer is dan alleen het woord uitspreken. Een oprecht excuus laat zien dat je begrijpt wat jouw gedrag met de ander heeft gedaan en dat je probeert het de volgende keer anders te doen.
Op deze themapagina vindt u ook de gratis kleurplaat ‘Sorry’.
Zo gebruikt u Grapje of gemeen?
Grapje of gemeen? vraagt geen uitgebreide voorbereiding.
- Bekijk samen een kort filmpje.
- Laat kinderen vertellen wat zij zagen en voelden.
- Gebruik enkele gespreksvragen om verder na te denken.
- Kies een verhaal, poster, kleurplaat of werkvorm om het onderwerp te verdiepen.
- Kom later nog eens terug op de gemaakte afspraken.
Zo wordt sociaal gedrag niet alleen uitgelegd, maar regelmatig bekeken, besproken en geoefend.
Wat leren kinderen?
Met Grapje of gemeen? oefenen jonge kinderen belangrijke sociale vaardigheden:
- gevoelens herkennen;
- rekening houden met anderen;
- grenzen aangeven en respecteren;
- stoppen wanneer iemand iets niet leuk vindt;
- ruzies leren oplossen;
- hulp vragen en hulp geven;
- verantwoordelijkheid nemen;
- sorry zeggen en iets weer goedmaken;
- voor een ander opkomen;
- samen zorgen dat iedereen erbij hoort.
Deze vaardigheden vormen de basis voor een veilige groep waarin kinderen zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen.
Meer dan alleen pesten voorkomen
Wij geloven dat pesten zelden uit het niets ontstaat. Vaak begint het met kleine momenten waarop kinderen onvoldoende rekening houden met elkaar.
Daarom leren kinderen binnen Grapje of gemeen? niet alleen wat plagen, ruzie en pesten betekenen. Zij ontdekken vooral hoe zij prettig met elkaar kunnen omgaan en wat zij zelf kunnen bijdragen aan een fijne groep.
Grapje of gemeen? sluit aan bij de vijf afspraken van Beertje Anders:
- Samen spelen, samen delen
- Lief zijn voor elkaar
- Goede woorden zeggen
- Zeggen wat je wel en niet wilt
- Geef hulp, vraag hulp
Filmpjes, verhalen en lesmaterialen
Iedere themapagina begint met een herkenbaar filmpje van Beertje Anders. Daarna kunt u het onderwerp verder uitwerken met voorleesboekjes, vertelverhalen, posters, kleurplaten en andere praktische materialen.
Zo kiest u zelf wat past bij de leeftijd van de kinderen, de beschikbare tijd en wat er op dat moment in uw groep speelt.
→ Bekijk alle lesmaterialen over pesten bij jonge kinderen
→ Bekijk de Beertje Anders-posters voor kleuters en de onderbouw
→ Bekijk de Week tegen Pesten-posters voor de onderbouw
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen plagen en pesten?
Bij plagen lachen kinderen meestal samen. Het gebeurt over en weer en stopt wanneer iemand aangeeft dat het niet meer leuk is.
Bij pesten wordt één kind steeds opnieuw gekwetst, buitengesloten of uitgelachen. Er is vaak sprake van een machtsverschil en het kind kan het gedrag niet gemakkelijk zelf stoppen.
Wanneer is ruzie geen pesten?
Bij een ruzie zijn kinderen het oneens en doen beide kinderen meestal actief mee. Ze kunnen boos of verdrietig zijn, maar kunnen het conflict vaak samen of met hulp weer oplossen.
Bij pesten is één kind steeds opnieuw de dupe.
Vanaf welke leeftijd is Grapje of gemeen? geschikt?
De filmpjes, verhalen en materialen zijn ontwikkeld voor jonge kinderen vanaf de kleuterleeftijd. Ze worden gebruikt in groep 1 t/m 3, kinderopvang en BSO en in het kleuter- en lager onderwijs in België.
Is Grapje of gemeen? ook geschikt voor België?
Ja. De onderwerpen en materialen sluiten aan bij het kleuteronderwijs en de eerste jaren van het lager onderwijs in België.
Kunnen ouders de filmpjes ook thuis gebruiken?
Ja. Ouders kunnen de filmpjes en verhalen gebruiken om thuis op een rustige manier te praten over gevoelens, plagen, ruzie, pesten, grenzen en sorry zeggen.
Meer over plagen, ruzie en pesten
→ Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten?
→ Pesten bij jonge kinderen
→ Beertje Anders
Samen leren, stap voor stap
Kinderen leren iedere dag van wat zij zien, horen en ervaren.
Met Grapje of gemeen? ontdekken zij stap voor stap hoe zij rekening houden met anderen, ruzies oplossen, verantwoordelijkheid nemen voor hun gedrag en respectvol met elkaar omgaan.
Zo bouwen kinderen en volwassenen samen aan een veilige groep waarin iedereen erbij hoort.