Pesten bij jonge kinderen

Plagen, ruzie en pesten herkennen bij kleuters en jonge kinderen

Jonge kinderen leren iedere dag hoe zij met elkaar omgaan. Ze ontdekken hoe je samen speelt, hoe je rekening houdt met anderen en hoe je conflicten oplost.

Daar horen grapjes, meningsverschillen en ruzies soms bij. Dat is een normaal onderdeel van de sociale ontwikkeling.

Toch kunnen jonge kinderen elkaar ook kwetsen, buitensluiten of steeds opnieuw hetzelfde kind laten merken dat het er niet bij hoort.

Voor leerkrachten, pedagogisch medewerkers en ouders is het daarom belangrijk om het verschil te herkennen tussen plagen, ruzie maken en pesten.

Op deze pagina lees je hoe jonge kinderen sociaal gedrag ontwikkelen, wanneer gedrag zorgelijk wordt en hoe je kinderen kunt helpen om respectvol met elkaar om te gaan.

Wanneer spreken we van pesten bij jonge kinderen?

Niet iedere ruzie of ieder conflict is pesten.

Jonge kinderen zijn nog volop aan het leren hoe zij met anderen omgaan. Ze oefenen met delen, samenwerken, wachten op hun beurt en rekening houden met gevoelens van anderen.

Toch kunnen er situaties ontstaan waarin een kind zich herhaaldelijk buitengesloten, uitgelachen of gekwetst voelt.

Let bijvoorbeeld op:

• steeds niet mee mogen spelen
• herhaald uitlachen
• bewust uitsluiten
• kinderen die bang worden om mee te doen
• verdriet dat steeds terugkomt
• negatieve opmerkingen die zich blijven herhalen

Juist omdat jonge kinderen hun gevoelens nog niet altijd goed kunnen verwoorden, is het belangrijk om signalen serieus te nemen.

Plagen, ruzie of pesten?

Voor jonge kinderen is het verschil tussen deze situaties vaak niet duidelijk.

Plagen

Bij plagen is het meestal voor beide kinderen leuk. Er wordt gelachen en niemand voelt zich echt gekwetst.

Ruzie

Bij ruzie hebben kinderen een conflict of zijn zij boos op elkaar. Beide kinderen doen mee aan het conflict.

Pesten

Bij pesten wordt één kind herhaaldelijk gekwetst, buitengesloten of verdrietig gemaakt. Er ontstaat een situatie waarin het slachtoffer zich minder goed kan verdedigen.

Door kinderen al jong te leren nadenken over deze verschillen, groeit hun begrip voor gevoelens en grenzen.

→ Lees meer over Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten

Wat leren jonge kinderen?

Tussen ongeveer drie en zes jaar ontwikkelen kinderen steeds meer sociale vaardigheden.

Ze leren:

✔ samen spelen
✔ rekening houden met anderen
✔ gevoelens herkennen
✔ sorry zeggen
✔ ruzies oplossen
✔ omgaan met verschillen

Deze vaardigheden vormen de basis voor sociale veiligheid en een positieve groepssfeer.

Wanneer kinderen hierin worden begeleid, ontstaat meer begrip voor elkaar en wordt ongewenst gedrag sneller bijgestuurd.

Grapje of gemeen?

Leren herkennen wat gedrag met een ander doet

Om jonge kinderen te helpen ontwikkelden wij het programma Grapje of gemeen?

Met korte filmpjes, herkenbare situaties en gesprekken leren kinderen nadenken over hun eigen gedrag en de gevoelens van anderen.

Niet vanuit straf, maar vanuit begrip.

Kinderen ontdekken stap voor stap:

• wanneer iets nog een grapje is
• wanneer iemand zich verdrietig voelt
• hoe je een ruzie oplost
• hoe je sorry zegt
• hoe je voorkomt dat iemand wordt buitengesloten

→ Ga naar Grapje of gemeen?

Onderwerpen binnen Grapje of gemeen

Grapje of gemeen? – Plagen

Wanneer is iets nog een grapje en wanneer niet meer?

→ Bekijk Plagen

Grapje of gemeen? – Ruzie maken

Hoe ontstaat ruzie en hoe maak je het weer goed?

→ Bekijk Ruzie maken

Grapje of gemeen? – Sorry zeggen

Waarom is sorry zeggen belangrijk en hoe doe je dat oprecht?

→ Bekijk Sorry zeggen

Grapje of gemeen? – Voorkom pesten

Hoe zorg je ervoor dat iedereen erbij hoort?

→ Bekijk Voorkom pesten

Grapje of gemeen? – Pesten

Wanneer gaat gedrag te ver en hoe herken je dat?

→ Bekijk Pesten

Waarom vroeg aandacht zo belangrijk is

Veel vormen van ongewenst gedrag beginnen klein.

Een grapje dat steeds terugkomt.
Een kind dat telkens wordt buitengesloten.
Een groepje dat bepaalt wie wel of niet mag meedoen.

Door hier vroeg aandacht aan te besteden:

• leren kinderen grenzen herkennen
• ontstaat meer begrip voor gevoelens
• groeit respect voor anderen
• wordt pestgedrag eerder gestopt
• ontstaat een veiligere groep

Juist in de kleuterklas en onderbouw wordt de basis gelegd voor hoe kinderen later met elkaar omgaan.

Samen werken aan een veilige groep

Pesten bij jonge kinderen staat niet op zichzelf.

Het hangt samen met:

• sociale vaardigheden
• groepsvorming
• respectvol omgaan met elkaar
• omgaan met verschillen
• sociale veiligheid

Daarom kiezen veel scholen ervoor om deze onderwerpen regelmatig bespreekbaar te maken.

Niet alleen wanneer er problemen zijn, maar juist ook preventief.

De vijf afspraken van Beertje Anders

Veel scholen werken in groep 1, 2 en 3 met de vijf afspraken van Beertje Anders.

Deze afspraken helpen jonge kinderen om sociaal gedrag te oefenen en vormen een sterke basis voor het voorkomen van pesten.

De afspraken leren kinderen:

• samen spelen en delen
• lief zijn voor elkaar
• goede woorden gebruiken
• grenzen aangeven
• hulp vragen en hulp bieden

Door deze vaardigheden regelmatig te oefenen ontstaat een veilige groep waarin kinderen leren rekening te houden met elkaar.

→ Bekijk de vijf afspraken van Beertje Anders

Meer over pesten en sociale veiligheid

→ Grapje of gemeen?
→ Beertje Anders
→ Respect & omgangsvormen
→ Pestpreventie op school
→ Pesten op school