Pesten bij jonge kinderen

Plagen, ruzie en pesten herkennen bij kleuters en jonge kinderen

Jonge kinderen leren iedere dag hoe zij met elkaar omgaan. Ze ontdekken hoe je samen speelt, rekening houdt met anderen, op je beurt wacht en conflicten oplost. Ze leren dat woorden iemand blij kunnen maken, maar ook verdriet kunnen doen.

Daar horen grapjes, meningsverschillen en ruzies soms bij. Dat is een normaal onderdeel van hun sociale ontwikkeling.

Toch kunnen ook jonge kinderen elkaar kwetsen, buitensluiten of steeds opnieuw hetzelfde kind laten merken dat het er niet bij hoort.

Juist daarom is het belangrijk om kinderen al op jonge leeftijd te begeleiden in respectvol gedrag. Niet door steeds te zeggen wat niet mag, maar door hen te laten ontdekken hoe zij prettig met elkaar kunnen omgaan.

Op deze pagina vindt u uitleg, verhalen, filmpjes, werkvormen en lesmaterialen die helpen om sociale vaardigheden te ontwikkelen, pesten te voorkomen en samen te bouwen aan een veilige groep.

Wij geloven dat sociaal gedrag niet in één les ontstaat. Daarom werken steeds meer scholen met een doorlopende leerlijn waarin kinderen al vanaf jonge leeftijd leren samen spelen, rekening houden met elkaar, ruzies oplossen, sorry zeggen en verantwoordelijkheid nemen. Zo krijgt pesten minder kans om te ontstaan.

Jonge kinderen leren iedere dag

Kinderen in groep 1, 2 en 3 zijn volop bezig met hun sociale ontwikkeling.

Zij leren onder andere:

✔ samen spelen;
✔ speelgoed delen;
✔ op hun beurt wachten;
✔ gevoelens herkennen;
✔ rekening houden met anderen;
✔ ruzies oplossen;
✔ verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen gedrag.

Dat gaat niet vanzelf. Juist daarom hebben jonge kinderen begeleiding, voorbeelden en veel oefenmomenten nodig.

Wanneer spreken we van pesten?

Niet iedere ruzie of ieder conflict is pesten.

Jonge kinderen oefenen nog met samenwerken, delen en omgaan met emoties. Daardoor ontstaan soms botsingen.

Toch kunnen er ook situaties ontstaan waarin een kind zich steeds opnieuw buitengesloten, uitgelachen of gekwetst voelt.

Let bijvoorbeeld op wanneer een kind:

• steeds niet mee mag spelen;
• regelmatig wordt uitgelachen;
• bewust wordt buitengesloten;
• bang wordt om mee te doen;
• vaak verdrietig thuiskomt;
• telkens hetzelfde negatieve gedrag ervaart.

Juist omdat jonge kinderen hun gevoelens nog niet altijd goed kunnen verwoorden, is het belangrijk om deze signalen serieus te nemen.

Plagen, ruzie of pesten?

Voor jonge kinderen is het verschil vaak nog lastig.

Plagen

Bij plagen hebben beide kinderen plezier. Er wordt gelachen en niemand voelt zich echt gekwetst.

Ruzie

Bij ruzie hebben kinderen een conflict. Beide kinderen zijn boos of verdrietig en zoeken samen of met hulp naar een oplossing.

Pesten

Bij pesten wordt één kind steeds opnieuw gekwetst, buitengesloten of verdrietig gemaakt. Er ontstaat een situatie waarin het kind zich steeds minder goed kan verdedigen.

Door kinderen al jong te leren nadenken over deze verschillen, ontwikkelen zij meer begrip voor gevoelens, grenzen en respect.

→ Lees meer over Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten

Grapje of gemeen?

Leren herkennen wat gedrag met een ander doet

Kinderen leren het meeste van herkenbare situaties.

Daarom ontwikkelden wij Grapje of gemeen?

Met korte filmpjes, verhalen en gesprekken ontdekken kinderen stap voor stap wat hun gedrag met een ander doet.

Niet vanuit straf of schuldgevoel, maar vanuit begrip, respect en verantwoordelijkheid.

Kinderen leren bijvoorbeeld:

• wanneer iets nog een grapje is;
• wanneer iemand verdrietig wordt;
• hoe je een ruzie kunt oplossen;
• waarom sorry zeggen belangrijk is;
• hoe je voorkomt dat iemand wordt buitengesloten;
• hoe je rekening houdt met elkaar.

→ Ga naar Grapje of gemeen?

Onderwerpen binnen Grapje of gemeen

→ Grapje of gemeen? – Plagen

→ Grapje of gemeen? – Ruzie maken

→ Grapje of gemeen? – Pesten

→ Grapje of gemeen? – Voorkom pesten

→ Grapje of gemeen? – Sorry zeggen

→ Grapje of gemeen? – Ik ben de gemene pester!

→ Grapje of gemeen? - Beer Stil ontploft

→ Grapje of gemeen? – De liedjes

De vijf afspraken van Beertje Anders

Veel scholen werken in groep 1, 2 en 3 met de vijf afspraken van Beertje Anders.

Deze eenvoudige afspraken helpen kinderen iedere dag opnieuw om rekening te houden met elkaar.

Kinderen leren onder andere:

✔ samen spelen;
✔ vriendelijk praten;
✔ elkaar helpen;
✔ grenzen aangeven;
✔ hulp vragen wanneer dat nodig is.

Door deze vaardigheden regelmatig te oefenen ontstaat een veilige groep waarin respect vanzelf een plek krijgt.

→ Bekijk Beertje Anders - devijf afspraken (groep1-3)

Verhalen die kinderen laten nadenken

Soms zegt een verhaal meer dan een lange uitleg.

Daarom gebruiken veel scholen herkenbare verhalen om met jonge kinderen in gesprek te gaan.

Bijvoorbeeld:

→ De gemene pester

→ Appeltaart bij oma

Deze verhalen helpen kinderen nadenken over vriendschap, gevoelens, verantwoordelijkheid en samen spelen.

Waarom vroeg beginnen zo belangrijk is

Wij geloven dat respect niet begint wanneer kinderen ouder zijn.

Respect begint al wanneer een kleuter leert delen.

Wanneer een kind leert wachten op zijn beurt.

Wanneer kinderen ontdekken dat iedereen mee mag doen.

Wanneer zij leren luisteren naar de gevoelens van een ander.

En ook wanneer zij ontdekken dat een excuus pas echt betekenis krijgt als je laat zien dat je begrijpt waarom de ander verdrietig was én probeert ervoor te zorgen dat hetzelfde niet opnieuw gebeurt. Sorry zeggen is niet alleen een woord uitspreken, maar laten zien dat je verantwoordelijkheid neemt voor je gedrag.

Juist daarom besteden wij al in groep 1, 2 en 3 veel aandacht aan sociale vaardigheden, vriendelijkheid, samenwerken en verantwoordelijkheid.

Zo bouwen scholen vanaf de eerste schooljaren aan een veilige groep waarin pesten steeds minder kans krijgt.

Meer over jonge kinderen

Programma's

→ Grapje of gemeen?
→ Beertje Anders - devijf afspraken (groep1-3)
→ Beertje Anders

Verhalen

→ De gemene pester
→ Appeltaart bij oma

Meer over pesten

→ Pestpreventie op school
→ Pesten op school
→ Respect & omgangsvormen