IKFILTEREER

Eerst nadenken voordat je klikt, gelooft of deelt

Iedereen die online is, maakt voortdurend keuzes.

Je bekijkt een filmpje, leest een bericht, klikt op een link, geeft een like, reageert of stuurt iets door. Vaak gebeurt dat bijna automatisch. Toch heeft iedere keuze invloed op wat jij ziet, wat anderen te zien krijgen en welke berichten online steeds groter worden.

IKFILTEREER helpt leerlingen én volwassenen om even stil te staan voordat zij online iets doen. Niet met ingewikkelde regels of een opgeheven vingertje, maar met vijf eenvoudige vragen:

• Is het waar?
• Is het zinvol?
• Is het nodig?
• Is het aardig?
• Is het veilig?

Deze vijf filters helpen om bewuster om te gaan met informatie, sociale media, online contact, groepsdruk, algoritmes en digitale risico’s.

IKFILTEREER gaat niet over verbieden.

IKFILTEREER gaat over leren kiezen.

Maak gratis kennis met IKFILTEREER

Op deze pagina vindt u vijf gratis introductielessen met bijbehorende mini-posters. Via de themapagina’s ontdekt u de overige IKFILTEREER-mini-lessen, digitale lespakketten en aanvullend lesmateriaal.

Er is geen vaste volgorde. U kent uw leerlingen het beste en weet welke onderwerpen op dat moment spelen. Kies daarom de les die het beste aansluit bij uw klas, de actualiteit of de belevingswereld van uw leerlingen.

De kracht van IKFILTEREER zit in de vrijheid om zelf de juiste keuze te maken.

Introductie IKFILTEREER – vijf gratis mini-lessen

Deze introductielessen leggen de basis van de methode en laten leerlingen kennismaken met de vijf filters. Ideaal als start voordat u met de overige mini-lessen aan de slag gaat.

Verder met IKFILTEREER: kies een thema

Wilt u na de introductie verder werken met IKFILTEREER? De overige mini-lessen zijn verdeeld over vijf thema’s. Op iedere themapagina vindt u uitleg en het bijbehorende lesmateriaal.

Kritisch denken & mediawijsheid

Zelf nadenken, informatie beoordelen en herkennen wie of wat je mening beïnvloedt. Over onder andere influencers, reclame, algoritmes en de vraag of iets werkelijk waar is.

→ Bekijk Kritisch denken & mediawijsheid

Online gedrag & sociale media

Bewuste keuzes maken bij appen, reageren, gamen en smartphonegebruik. Over verwachtingen, likes, online zelfbeelden en ruimte voor rust.

→ Bekijk Online gedrag & sociale media

Online veiligheid

Privacy beschermen, grenzen herkennen en verstandig omgaan met online contacten. Over onder andere wachtwoorden, digitale sporen, grooming, sexting en hulp vragen.

→ Bekijk Online veiligheid

Cyberpesten & online pesten

Herkennen wat online pesten met iemand doet en ontdekken hoe je kunt helpen. Over omstanders, kwetsende berichten en de gevolgen van liken en doorsturen.

→ Bekijk Cyberpesten & online pesten

Respect & digitaal burgerschap

Jezelf mogen zijn, rekening houden met anderen en verantwoordelijkheid nemen voor je online bijdrage. Over de mens achter het scherm en aandacht geven aan wat goed is.

→ Bekijk Respect & digitaal burgerschap

Waarom IKFILTEREER?

Online gaat alles snel.

Een bericht is binnen enkele seconden verstuurd. Een filmpje wordt bekeken, geliket en doorgestuurd voordat iemand goed heeft nagedacht over wat er eigenlijk te zien is.

Veel platforms gebruiken ons gedrag om te bepalen welke berichten, filmpjes en advertenties ze laten zien. Waarop je klikt, waar je langer naar kijkt en wat je deelt, kan invloed hebben op wat daarna verschijnt.

Wat jouw aandacht krijgt, kan verder groeien.

Dat hoeft niet altijd betrouwbaar, waardevol of goed voor je te zijn.

IKFILTEREER helpt leerlingen om niet automatisch mee te gaan, maar bewust stil te staan bij hun online keuzes.

Je hebt niet altijd invloed op wat online voorbij komt.

Je hebt wél invloed op hoe je ermee omgaat.

Wat oefenen leerlingen met de vijf filters?

Leerlingen reageren op berichten, plaatsen foto’s, bekijken filmpjes, sturen informatie door en communiceren via sociale media en groepsapps. Vaak gebeurt dat uit nieuwsgierigheid, gewoonte, emotie of groepsdruk.

Door heel even te vertragen ontstaat ruimte om bewustere keuzes te maken.

De vijf filters helpen leerlingen om:

• kritisch naar informatie te kijken;

• bewust om te gaan met sociale media;

• respectvol te communiceren;

• groepsdruk te herkennen;

• online risico’s te herkennen en te beperken;

• verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen gedrag.

Zo sluiten de vijf filters aan bij mediawijsheid, burgerschap, digitale geletterdheid en online veiligheid.

De vijf filters van IKFILTEREER

WAAR – Klopt dit?

Niet alles wat online verschijnt is waar.

Foto’s kunnen zijn aangepast. Berichten kunnen maar een deel van het verhaal laten zien. Mensen kunnen iets beweren zonder bewijs. Ook AI kan overtuigende teksten, afbeeldingen en video’s maken die niet kloppen of niet echt zijn.

Vraag jezelf af:

• Weet ik waar dit bericht vandaan komt?

• Kan ik dit controleren?

• Zie ik het hele verhaal?

• Is dit een feit, een mening of een gerucht?

Je hoeft niet alles direct te geloven.

Soms is verder kijken de verstandigste keuze.

ZINVOL – Heeft dit echt waarde?

Iets kan waar zijn, maar toch weinig toevoegen.

Sommige berichten zijn vooral gemaakt om aandacht te trekken. Ze maken je boos, nieuwsgierig of onzeker, zonder dat je er werkelijk iets aan hebt.

Vraag jezelf af:

• Leer ik hier iets van?

• Helpt dit mij of iemand anders?

• Is dit mijn tijd en aandacht waard?

• Wordt mijn online wereld hier beter van?

Niet alles wat populair is, is ook waardevol.

Jouw aandacht is kostbaar.

NODIG – Moet ik hier iets mee?

Niet ieder bericht vraagt om een reactie.

Je hoeft niet overal op te klikken, overal iets van te vinden of alles door te sturen.

Soms is niets doen juist een bewuste keuze.

Vraag jezelf af:

• Moet ik nu reageren?

• Moet ik dit echt delen?

• Is mijn mening hier nodig?

• Kan ik dit beter laten rusten?

Online lijkt het soms alsof je overal direct iets mee moet.

Dat hoeft niet.

AARDIG – Help ik iemand of kwets ik iemand?

Jouw online reactie kan een echt mens raken. Een profiel, bericht of beeld vertelt nooit het hele verhaal.

Een like, reactie of deelactie kan iemand steunen, maar ook pijn doen.

Ook lachen om een vernederend filmpje of meedoen met een kwetsende reactie heeft invloed.

Vraag jezelf af:

• Zou ik dit ook zeggen als iemand tegenover mij stond?

• Help ik iemand hiermee?

• Maak ik iemand belachelijk?

• Hoe zou ik mij voelen als dit over mij ging?

Online respect begint niet pas bij wat je zelf plaatst.

Het begint ook bij wat je aandacht geeft.

VEILIG – Kan dit mij of iemand anders schade bezorgen?

Online gedrag kan gevolgen hebben voor privacy, gevoelens, geld, relaties en veiligheid.

Denk aan onbekende contacten, grooming, sexting, phishing, nepaccounts, hackers, gevaarlijke challenges en foto’s of video’s die zonder toestemming worden gedeeld.

Vraag jezelf af:

• Weet ik met wie ik contact heb?

• Geef ik persoonlijke informatie prijs?

• Kan iemand hierdoor gekwetst, misleid of in gevaar gebracht worden?

• Moet ik dit melden of met iemand bespreken?

Voelt iets niet goed?

Stop dan, klik weg en praat met iemand die je vertrouwt.

Online keuzes bespreekbaar maken

Digitale situaties zijn vaak herkenbaar, maar niet altijd eenvoudig bespreekbaar.

Een leerling ontvangt een kwetsend filmpje. Iemand wordt buitengesloten in een groepsapp. Een foto wordt zonder toestemming gedeeld. Of een leerling twijfelt of een bericht wel klopt.

Door zulke herkenbare situaties samen te bespreken leren leerlingen niet alleen de vijf filters toepassen, maar ook luisteren naar verschillende meningen, gevolgen overzien en verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen online gedrag.

Zo wordt mediawijsheid concreet, herkenbaar en direct toepasbaar.

Mini-lessen over wat er online leeft

Bij IKFILTEREER hoort een groeiende serie mini-lessen. De vijf introductielessen op deze pagina zijn gratis te downloaden. Voor verdere verdieping kunt u kiezen uit de digitale themapakketten.

Iedere mini-les behandelt één herkenbare situatie uit de digitale leefwereld van leerlingen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• snel reageren op berichten;

• wachten op antwoord;

• groepsdruk;

• cyberpesten;

• algoritmes en online beïnvloeding;

• informatie en beelden beoordelen;

• gamen;

• sexting en grooming;

• smartphonegebruik.

Iedere les bestaat uit:

• een A4-lesblad;

• een A4-mini-poster;

• toepassing van de vijf filters;

• reflectie- en gespreksvragen.

De lessen hoeven niet in een vaste volgorde te worden gebruikt. Kies het onderwerp dat aansluit bij wat er op dat moment leeft in de klas.

Zo wordt mediawijsheid geen los project, maar een terugkerend gesprek gedurende het hele schooljaar.

Hoe gebruikt u IKFILTEREER?

U heeft geen uitgebreide voorbereiding nodig.

Kies een mini-les die aansluit bij wat er leeft in de klas. Laat eerst de mini-poster zien en geef leerlingen even de tijd om zelf te kijken.

Lees daarna samen de les en bespreek de vijf filters.

Bij veel gespreksvragen zijn verschillende antwoorden mogelijk. Laat leerlingen hun keuzes toelichten en naar elkaar luisteren. Bespreek bij vragen over feiten of veiligheid ook welke informatie klopt en welke stappen verstandig zijn.

Het doel is dat leerlingen leren nadenken, verschillende perspectieven herkennen en bewustere keuzes maken.

Een kort lesmoment kan zo uitgroeien tot een waardevol gesprek over verantwoordelijkheid, respect, veiligheid en vrijheid.

Wanneer gebruikt u IKFILTEREER?

IKFILTEREER is flexibel inzetbaar gedurende het hele schooljaar.

Bijvoorbeeld tijdens:

• mentoruren;

• lessen mediawijsheid;

• burgerschap en digitale geletterdheid;

• de Week van de Mediawijsheid;

• Safer Internet Day;

• lessen over cyberpesten;

• gesprekken over AI en nepnieuws;

• gesprekken over smartphonegebruik;

• lessen over grenzen en online veiligheid.

IKFILTEREER is voor iedereen

De vijf filters zijn ontwikkeld voor het onderwijs, maar zijn net zo waardevol voor ouders, verzorgers, grootouders en andere volwassenen.

Iedereen maakt dagelijks online keuzes.

De vragen zijn eenvoudig geformuleerd en ook voor volwassenen relevant. Kies bij kinderen en jongeren steeds voorbeelden en lessen die passen bij hun leeftijd en belevingswereld.

Zo ontstaat thuis, op school en daarbuiten één gezamenlijke manier van nadenken over online gedrag.

Samen maken we IKFILTEREER beter

Ondanks de zorg waarmee alle lessen zijn samengesteld, kan er altijd een foutje of onduidelijkheid in een tekst voorkomen. Ontdekt u iets? Laat het ons gerust weten, dan passen wij dit zo snel mogelijk aan.

Heeft u daarnaast een idee voor een nieuw onderwerp of mist u een belangrijk thema binnen mediawijsheid of online gedrag? Dan horen wij dat ook graag. Misschien vormt uw idee wel de basis voor een nieuwe IKFILTEREER-mini-les.

info@dms-educatief.nl

Samen leren we jongeren niet alleen online te zijn, maar vooral bewust online te zijn.

Eerst denken. Dan kiezen.

IKFILTEREER is geen lijst met verboden.

Het is een manier van denken die je iedere dag opnieuw kunt gebruiken.

Is het waar?

Is het zinvol?

Is het nodig?

Is het aardig?

Is het veilig?

Vijf kleine vragen kunnen een groot verschil maken.

Daarom IKFILTEREER voordat ik klik, geloof of deel.