IKFILTEREER

Eerst nadenken voordat je klikt, gelooft of deelt

Iedereen die online is, maakt voortdurend keuzes.

Je bekijkt een filmpje, leest een bericht, klikt op een link, geeft een like, reageert of stuurt iets door. Vaak gebeurt dat bijna automatisch. Toch heeft iedere keuze invloed op wat jij ziet, wat anderen te zien krijgen en welke berichten online steeds groter worden.

IKFILTEREER helpt leerlingen én volwassenen om even stil te staan voordat zij online iets doen. Niet met ingewikkelde regels of een opgeheven vingertje, maar met vijf eenvoudige vragen:

• Is het waar?
• Is het zinvol?
• Is het nodig?
• Is het aardig?
• Is het veilig?

De vijf filters helpen om bewuster om te gaan met informatie, sociale media, online contact, groepsdruk, algoritmes en digitale risico's.

IKFILTEREER gaat niet over verbieden.

IKFILTEREER gaat over leren kiezen.

Waarom IKFILTEREER?

Online gaat alles snel.

Een bericht is binnen enkele seconden verstuurd. Een filmpje wordt bekeken, geliket en doorgestuurd voordat iemand goed heeft nagedacht over wat er eigenlijk te zien is. Ook algoritmes reageren op dat gedrag. Ze onthouden waarop je klikt, waar je langer naar kijkt en wat je deelt.

Daardoor krijg je steeds meer te zien van wat jouw aandacht trekt.

Dat hoeft niet altijd te zijn wat betrouwbaar, waardevol of goed voor je is.

De vijf filters zorgen voor een kort denkmoment. Ze helpen leerlingen om niet automatisch mee te gaan, maar zelf te bepalen wat hun aandacht verdient en welke keuze zij vervolgens maken.

Je hebt niet altijd invloed op wat online voorbij komt.

Je hebt wél invloed op hoe je ermee omgaat.

Waarom werken de vijf filters?

Iedere dag maken leerlingen tientallen online keuzes.

Ze reageren op berichten, plaatsen foto's, kijken filmpjes, sturen berichten door en communiceren via sociale media en groepsapps. Vaak gebeurt dat uit gewoonte, nieuwsgierigheid, emotie of groepsdruk.

Door even stil te staan voordat je reageert, ontstaat ruimte om bewustere keuzes te maken.

De vijf filters helpen leerlingen om:

• bewust om te gaan met sociale media;
• kritisch naar informatie te kijken;
• respectvol te communiceren;
• groepsdruk te herkennen;
• online risico's te voorkomen;
• verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen gedrag.

Zo sluiten de vijf filters aan bij mediawijsheid, burgerschap, online veiligheid en digitaal burgerschap.

De vijf filters van IKFILTEREER

WAAR

Klopt dit?

Niet alles wat online wordt verteld, is waar.

Foto's kunnen zijn aangepast. Berichten kunnen maar een deel van het verhaal laten zien. Mensen kunnen iets beweren zonder bewijs en ook AI kan overtuigende teksten, beelden en filmpjes maken die niet echt zijn.

Vraag jezelf af:

• Weet ik waar dit bericht vandaan komt?
• Kan ik dit controleren?
• Zie ik het hele verhaal?
• Is dit een feit, een mening of een gerucht?

Je hoeft niet alles direct te geloven.

Soms is verder kijken de verstandigste keuze.

ZINVOL

Heeft dit echt waarde?

Iets kan waar zijn, maar toch weinig toevoegen.

Sommige berichten zijn vooral gemaakt om aandacht te trekken. Ze maken je boos, nieuwsgierig of onzeker, zonder dat je er werkelijk iets aan hebt.

Vraag jezelf af:

• Leer ik hier iets van?
• Helpt dit mij of iemand anders?
• Is dit mijn tijd en aandacht waard?
• Wordt mijn online wereld hier beter van?

Niet alles wat populair is, is ook waardevol.

Jouw aandacht is kostbaar.

NODIG

Moet ik hier iets mee?

Niet ieder bericht vraagt om een reactie.

Je hoeft niet overal op te klikken, overal iets van te vinden of alles door te sturen. Soms is niets doen juist een bewuste keuze.

Vraag jezelf af:

• Moet ik nu reageren?
• Moet ik dit echt delen?
• Is mijn mening hier nodig?
• Kan ik dit beter laten rusten?

Online lijkt het soms alsof je overal direct iets mee moet.

Dat hoeft niet.

AARDIG

Help ik iemand of kwets ik iemand?

Achter ieder profiel, bericht en beeld zit een mens.

Een like, reactie of deelactie kan iemand steunen, maar ook pijn doen. Ook lachen om een vernederend filmpje of meedoen met een gemene reactie heeft invloed.

Vraag jezelf af:

• Zou ik dit ook zeggen als de ander voor mij stond?
• Help ik iemand hiermee?
• Maak ik iemand belachelijk?
• Hoe zou ik mij voelen als dit over mij ging?

Online respect begint niet pas bij wat je zelf plaatst.

Het begint ook bij wat je aandacht geeft.

VEILIG

Kan dit mij of iemand anders schade bezorgen?

Online gedrag kan gevolgen hebben voor privacy, gevoelens, geld, relaties en veiligheid.

Denk aan onbekende contacten, grooming, sexting, phishing, nepaccounts, hackers, gevaarlijke challenges en beelden die zonder toestemming worden gedeeld.

Vraag jezelf af:

• Weet ik met wie ik contact heb?
• Geef ik persoonlijke informatie prijs?
• Kan iemand hierdoor gekwetst, misleid of in gevaar gebracht worden?
• Moet ik dit melden of met iemand bespreken?

Voelt iets niet goed?

Stop dan, klik weg en praat met iemand die je vertrouwt.

Online keuzes bespreekbaar maken

Digitale situaties zijn vaak herkenbaar, maar niet altijd eenvoudig bespreekbaar.

Een leerling ontvangt een kwetsend filmpje.
Iemand wordt buitengesloten in een groepsapp.
Een foto wordt zonder toestemming gedeeld.
Of een leerling twijfelt of een bericht wel klopt.

Door zulke herkenbare situaties samen te bespreken, leren leerlingen niet alleen de vijf filters toepassen, maar ook luisteren naar verschillende meningen, gevolgen overzien en verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen online gedrag.

De mini-lessen van IKFILTEREER sluiten aan bij situaties die leerlingen dagelijks meemaken en maken mediawijsheid concreet en herkenbaar.

Gratis mini-lessen over wat er online leeft

Bij IKFILTEREER hoort een groeiende serie gratis mini-lessen.

Iedere mini-les behandelt één herkenbare situatie. Bijvoorbeeld snel reageren op een bericht, wachten op antwoord, groepsdruk, online pesten, algoritmes, nepnieuws, gamen, sexting, grooming, AI of smartphonegebruik.

Elke les bestaat uit:

• een kort A4-lesblad;
• een herkenbare A4-mini-poster;
• de vijf vaste filters;
• reflectie- en gespreksvragen.

De lessen hoeven niet in een vaste volgorde te worden gebruikt.

Kies het onderwerp dat aansluit bij wat er op dat moment leeft in de klas. Zo wordt mediawijsheid geen los project, maar een onderwerp waar je het hele schooljaar op kunt terugkomen.

De thema’s binnen IKFILTEREER

IKDENK

Zelf nadenken, kritisch kijken en je eigen mening vormen.

IKKIES

Grenzen herkennen, veiligheid vergroten en risico's voorkomen.

IKFILTEREER

Ontdekken dat jouw online gedrag invloed heeft op anderen én op de online wereld.

Hoe gebruik je IKFILTEREER?

Je hebt geen uitgebreide voorbereiding nodig.

Kies een mini-les die aansluit bij wat er speelt. Laat eerst de mini-poster zien en geef leerlingen even de tijd om zelf te kijken. Lees daarna samen de les en bespreek de vijf filters.

Het doel is niet om één goed antwoord te vinden.

Het doel is dat leerlingen leren nadenken, verschillende perspectieven herkennen en bewustere keuzes maken.

Een les van tien minuten kan zo uitgroeien tot een waardevol gesprek over verantwoordelijkheid, respect, veiligheid en vrijheid.

Wanneer gebruik je IKFILTEREER?

IKFILTEREER is flexibel inzetbaar gedurende het hele schooljaar.

Bijvoorbeeld tijdens:

• mentoruren;
• lessen mediawijsheid;
• burgerschapsonderwijs;
• digitale geletterdheid;
• Week van de Mediawijsheid;
• Safer Internet Day;
• lessen over cyberpesten;
• gesprekken over AI en nepnieuws;
• smartphonegebruik;
• sexting, grooming en online veiligheid.

IKFILTEREER is voor iedereen

De vijf filters zijn ontwikkeld voor gebruik in het onderwijs, maar zijn net zo waardevol voor ouders, verzorgers, grootouders en andere volwassenen.

Iedereen maakt dagelijks online keuzes.

Daarom zijn de vijf filters eenvoudig genoeg voor kinderen én relevant genoeg voor volwassenen.

Zo ontstaat thuis, op school en daarbuiten één gezamenlijke manier van nadenken over online gedrag.

Waarom IKFILTEREER werkt

Online platforms leren van jouw gedrag.

Alles waarop je klikt, waar je langer naar kijkt, wat je liket en wat je deelt, geeft informatie door aan het algoritme. Daardoor krijg je vaker vergelijkbare berichten, filmpjes en advertenties te zien.

IKFILTEREER draait dat proces om.

Door eerst na te denken, bepaal je bewuster waar je aandacht aan geeft. Je laat je minder snel meeslepen door sensatie, roddels, misleiding of groepsdruk. Je kiest vaker voor informatie en contacten die werkelijk iets toevoegen.

Langzaam verandert daardoor ook jouw online omgeving.

Je kunt niet de hele online wereld veranderen.

Maar je kunt wél jouw eigen online wereld veranderen.

Eerst denken. Dan kiezen.

IKFILTEREER is geen lijst met verboden.

Het is een manier van denken die je iedere dag opnieuw kunt gebruiken.

Is het waar?

Is het zinvol?

Is het nodig?

Is het aardig?

Is het veilig?

Vijf kleine vragen kunnen een groot verschil maken.

Daarom IKFILTEREER voordat ik klik, geloof of deel.