Pesten aanpakken

Wat kunt u doen wanneer er op school wordt gepest?

Wanneer een leerling wordt gepest, wilt u als leerkracht zo snel mogelijk het juiste doen. Toch is dat niet altijd eenvoudig. Wat is er precies aan de hand? Wie zijn erbij betrokken? Hoe voorkomt u dat de situatie erger wordt? En hoe zorgt u ervoor dat de groep weer veilig wordt?

Pesten stopt zelden vanzelf. Daarom is het belangrijk om tijdig in te grijpen, de situatie zorgvuldig te onderzoeken en niet alleen aandacht te hebben voor de leerlingen die direct betrokken zijn, maar ook voor de groep waarin het pestgedrag is ontstaan.

Zoekt u hulp bij pesten op school of wilt u weten wat u als leerkracht kunt doen wanneer een leerling wordt gepest? Op deze pagina vindt u een praktisch stappenplan, concrete handvatten en werkvormen die helpen om pestgedrag aan te pakken én te werken aan herstel van vertrouwen, veiligheid en respect binnen de groep.

Wilt u juist weten hoe u pesten kunt voorkomen? Bekijk dan ook → Pestpreventie op school

 

Wanneer is ingrijpen noodzakelijk?

Niet iedere ruzie of ieder conflict is pesten. Toch is het belangrijk om alert te zijn wanneer gedrag zich blijft herhalen of een leerling zich niet meer veilig voelt.

Grijp in wanneer:

✔ een leerling herhaaldelijk wordt buitengesloten;
✔ iemand bewust wordt gekwetst of vernederd;
✔ er sprake is van een machtsverschil;
✔ een leerling aangeeft zich onveilig te voelen;
✔ online berichten, foto's of filmpjes worden gebruikt om iemand te kwetsen.

Twijfelt u nog of er sprake is van pesten?

→ Lees ook: Wat is pesten?

→ Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten

De 5 stappen bij het aanpakken van pesten

Stap 1 – Breng de situatie rustig in kaart

Voordat u conclusies trekt, is het belangrijk om eerst goed te onderzoeken wat er precies speelt.

Probeer antwoord te krijgen op vragen zoals:

• Wat is er gebeurd?
• Hoe lang speelt dit al?
• Wie zijn erbij betrokken?
• Waar vindt het plaats?
• Welke rol spelen de omstanders?
• Hoe ervaart de leerling de situatie?

Neem signalen serieus, maar luister ook naar verschillende betrokkenen. Een zorgvuldig beeld van de situatie helpt om passende keuzes te maken.

→ Lees ook: Signalen van pesten herkennen

Stap 2 – Zorg eerst voor veiligheid

De eerste verantwoordelijkheid is ervoor zorgen dat de leerling die wordt gepest zich weer veilig voelt.

Luister zonder te oordelen.

Laat merken dat de leerling niet alleen staat.

Spreek af wie het aanspreekpunt is.

Voorkom dat de leerling opnieuw in dezelfde situatie terechtkomt.

Een leerling die vertelt dat hij of zij wordt gepest, zet vaak een moeilijke stap. Alleen al serieus genomen worden kan veel verschil maken.

Stap 3 – Spreek het gedrag duidelijk aan

Richt u op het gedrag, niet op de persoon.

Maak duidelijk:

• welk gedrag niet acceptabel is;
• waarom het schadelijk is;
• welke gevolgen het heeft voor anderen;
• welk gedrag voortaan wordt verwacht.

Het doel is niet om iemand te veroordelen, maar om duidelijk te maken waar de grens ligt en hoe de situatie kan worden hersteld.

Stap 4 – Betrek ouders

Pesten raakt niet alleen de school, maar ook de thuissituatie.

Informeer ouders tijdig en eerlijk.

Bespreek welke stappen worden genomen.

Maak gezamenlijke afspraken.

Blijf elkaar op de hoogte houden.

Wanneer school en ouders samenwerken, voelen leerlingen zich beter ondersteund en is de kans op blijvende verandering groter.

Stap 5 – Vergeet de groep niet

Pesten speelt zich zelden af tussen twee leerlingen alleen.

Ook klasgenoten hebben invloed op wat er gebeurt. Omstanders kunnen pestgedrag onbedoeld versterken door mee te lachen, weg te kijken of niets te doen. Maar zij kunnen ook bijdragen aan herstel door iemand te steunen of hulp te halen.

Besteed daarom ook aandacht aan de groep.

Praat samen over:

• respect;
• groepsdruk;
• verantwoordelijkheid;
• hoe leerlingen elkaar kunnen helpen;
• wat een veilige groep nodig heeft.

→ De kracht van omstanders

→ Kijk eens met andere ogen

Wat helpt meestal niet?

Wanneer emoties hoog oplopen, is het begrijpelijk dat er snel wordt gehandeld. Toch blijken sommige reacties weinig effect te hebben.

Vaak helpt het niet om:

✖ alleen de pester te straffen;
✖ te hopen dat het vanzelf overgaat;
✖ slachtoffers te vragen zich harder op te stellen;
✖ alleen met de betrokken leerlingen te praten;
✖ na één gesprek te stoppen.

Een duurzame aanpak vraagt om aandacht voor de hele groep én om opvolging.

Werk aan herstel

Wanneer het pestgedrag is gestopt, begint vaak het belangrijkste deel van de aanpak.

Herstel kost tijd.

Blijf daarom:

✔ regelmatig met leerlingen in gesprek;
✔ de sfeer in de groep volgen;
✔ positieve samenwerking stimuleren;
✔ gemaakte afspraken zichtbaar houden;
✔ successen benoemen.

Zo groeit stap voor stap het vertrouwen binnen de groep.

Herstel vraagt meer dan excuses

Een excuus kan een begin zijn, maar lost niet alles direct op. Vertrouwen groeit door eerlijk te erkennen wat er is gebeurd, verantwoordelijkheid te nemen en te laten zien dat gedrag echt verandert. Juist daarom verdient herstel aandacht, zowel voor de leerling die is gepest als voor de groep.

→ Lees ook: Sorry zeggen na pesten – hoe herstel je vertrouwen?

Praktische materialen en werkvormen

Een gesprek is vaak de eerste stap, maar soms is meer nodig. Praktische werkvormen, schoolbrede projecten en lesmaterialen helpen leerlingen om pestgedrag bespreekbaar te maken, verantwoordelijkheid te nemen en samen te werken aan herstel van de groep.

Werkvormen voor in de klas

Kreukelpapier

Laat leerlingen ervaren dat woorden blijvende sporen kunnen achterlaten. Een krachtige werkvorm om de gevolgen van pestgedrag bespreekbaar te maken.

→ Bekijk Kreukelpapier

Buffertik

Een actieve werkvorm waarin leerlingen ontdekken hoe groot de invloed van omstanders is.

→ Bekijk Buffertik

 

Ontcijfer de geheime Pestcode

Een samenwerkingsopdracht over respect, verantwoordelijkheid en groepsgevoel.

→ Bekijk Ontcijfer de geheime Pestcode

Schoolbreed werken aan herstel

De Muur tegen Pesten

Een gezamenlijk project waarbij leerlingen bouwen aan een veilige schoolcultuur.

→ Bekijk De Muur tegen Pesten

Inspiratiepagina De Muur tegen Pesten
Voorbeelden, ideeën en ervaringen van scholen die met De Muur tegen Pesten hebben gewerkt.

→ Bekijk Inspiratiepagina van muur tegen pesten

Meer lesmateriaal

Wilt u verder werken aan pestpreventie, herstel of groepsvorming?

→ Bekijk alle Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten

→ Bekijk Gratis lesmateriaal over pesten

Voor leerlingen

Ook leerlingen die een spreekbeurt of werkstuk maken over pesten vinden hier veel informatie en gratis materialen.

→ Spreekbeurt over pesten

→ Gratis materialen voor jouw spreekbeurt over pesten

Een succesvolle aanpak is een groepsaanpak

Pesten lijkt soms een probleem tussen twee leerlingen, maar in werkelijkheid speelt de hele groep een rol. Juist daarom heeft een aanpak de meeste kans van slagen wanneer niet alleen aandacht wordt besteed aan degene die pest en degene die wordt gepest, maar ook aan de groepsdynamiek, de rol van omstanders en de manier waarop leerlingen dagelijks met elkaar omgaan.

Door te werken aan respect, samenwerking en gezamenlijke verantwoordelijkheid ontstaat stap voor stap een groep waarin pestgedrag minder kans krijgt om terug te keren.

Wanneer is extra hulp nodig?

Soms is aanvullende ondersteuning nodig, bijvoorbeeld wanneer:

• het pestgedrag langdurig aanhoudt;
• meerdere leerlingen betrokken zijn;
• er sprake is van ernstige online pesterijen;
• de veiligheid van een leerling in gevaar komt.

Schakel in dat geval tijdig de intern begeleider, zorgcoördinator, vertrouwenspersoon of andere deskundigen in. Wacht niet tot de situatie verder escaleert.