Pesten op school is herhaald gedrag waarbij een leerling bewust wordt gekwetst, buitengesloten of vernederd en zich moeilijk kan verdedigen. Het kan verbaal, fysiek, sociaal en online plaatsvinden.
Pesten heeft niet alleen invloed op de leerling die wordt gepest, maar ook op klasgenoten, de groep en het gevoel van veiligheid binnen de school. Daarom is het belangrijk om pesten vroeg te herkennen, te voorkomen en zorgvuldig aan te pakken.
Op deze pagina lees je wat pesten op school is, hoe je signalen kunt herkennen, welke invloed de groep en leerkracht hebben en wat scholen kunnen doen om pesten te voorkomen en aan te pakken.
Daarnaast vind je praktische werkvormen, schoolbrede projecten en materialen voor een sociaal veilige school.
Pesten is meer dan een conflict of een vervelende opmerking. Er is sprake van pesten wanneer iemand herhaaldelijk en bewust wordt gekwetst, buitengesloten of vernederd en zich moeilijk kan verdedigen.
Pesten kan zichtbaar zijn, maar gebeurt ook regelmatig buiten het zicht van volwassenen. Denk aan buitensluiten, roddelen, vernederen, digitaal pesten of het systematisch kleineren van een leerling.
Door pesten vroeg te herkennen kunnen scholen sneller ingrijpen en voorkomen dat problemen groter worden.
→ Bekijk Wat is pesten?
→ Bekijk Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten?
→ Bekijk Signalen van pesten herkennen
→ Bekijk De kracht van omstanders
→ Bekijk Pestkop of leerling die pest?
Een taalfout kun je corrigeren met een rode pen. Pesten is ingewikkelder.
Achter pestgedrag kunnen groepsdruk, onzekerheid, meelopers en onuitgesproken groepsnormen schuilgaan. Daarom vraagt pesten om meer dan een snelle reactie.
Deze poster opent dat gesprek op een toegankelijke manier.
Een opvallende poster over pesten en sociale veiligheid
Was pesten maar net zo gemakkelijk te corrigeren als een taalfout.
Met deze korte, herkenbare boodschap maakt de poster duidelijk dat pesten niet met één snelle correctie verdwijnt.
Een veilige school ontstaat niet vanzelf.
Leerlingen voelen zich pas echt veilig wanneer zij weten dat zij erbij horen, zichzelf mogen zijn en erop kunnen vertrouwen dat pestgedrag serieus wordt genomen.
Door structureel aandacht te besteden aan pestpreventie werken scholen aan:
✔ sociale veiligheid
✔ een positief groepsklimaat
✔ respectvolle omgang
✔ verbondenheid binnen de groep
✔ verantwoordelijkheid voor elkaar
Wanneer leerlingen zich veilig voelen, durven zij makkelijker vragen te stellen, fouten te maken en zichzelf te ontwikkelen.
De beste aanpak van pesten begint voordat er problemen ontstaan.
Scholen die investeren in groepsvorming, duidelijke afspraken en positief gedrag verkleinen de kans op pestgedrag aanzienlijk.
Pestpreventie betekent onder andere:
→ Bekijk Pestpreventie op school
→ Bekijk Zichtbaar tegen pesten
→ Bekijk Dag tegen Pesten
→ Bekijk De Week tegen Pesten
Een veilige groep ontstaat niet vanzelf. De eerste weken van het schooljaar – de Gouden Weken – bieden scholen een belangrijke kans om samen te werken aan groepsvorming, respect en sociale veiligheid.
Pestpreventie is geen eenmalige activiteit, maar een doorlopend proces waarin leerlingen, leerkrachten en ouders samen werken aan een positief schoolklimaat.
Leerkrachten spelen een belangrijke rol bij het voorkomen én aanpakken van pesten. Door te werken aan een veilige groepssfeer, signalen tijdig te herkennen en duidelijk op te treden wanneer pestgedrag ontstaat, maken zij iedere dag het verschil.
Een positieve groep ontstaat niet vanzelf. Ze groeit wanneer leerlingen weten welke afspraken gelden, zich gehoord voelen en ervaren dat respect de norm is. Door zelf het goede voorbeeld te geven en regelmatig aandacht te besteden aan groepsvorming, sociale veiligheid en respect, helpen leerkrachten voorkomen dat pestgedrag de kans krijgt om te groeien.
De Gouden Weken vormen daarvoor een belangrijk startmoment. Door vanaf het begin van het schooljaar te investeren in groepsvorming en duidelijke afspraken ontstaat een stevige basis waarop de rest van het schooljaar kan worden voortgebouwd.
→ Bekijk De rol van de leerkracht bij pesten
→ Bekijk Gouden Weken
→ Bekijk Groepsvorming & klassenklimaat
Ouders zien soms andere signalen dan de school. Een kind kan zich op school groot houden, maar thuis stiller, verdrietig of boos zijn of met tegenzin naar school gaan. Daarom is het belangrijk dat signalen van ouders en school bij elkaar worden gebracht.
Wanneer een ouder vermoedt dat een kind wordt gepest, helpt het om rustig te luisteren, niet te snel conclusies te trekken en samen te onderzoeken wat er gebeurt. Contact met de leerkracht, mentor of school kan helpen om verschillende waarnemingen naast elkaar te leggen en afspraken te maken over wat nodig is en hoe de situatie wordt gevolgd.
Ook ouders van een leerling die pest hebben een belangrijke rol. Door niet alleen naar schuld te kijken, maar het gedrag wel duidelijk te begrenzen en samen met school te onderzoeken wat nodig is om ander gedrag te leren, kunnen zij bijdragen aan verandering en herstel.
Pesten speelt zich meestal niet af tussen twee leerlingen alleen. Binnen iedere klas hebben verschillende leerlingen invloed op wat er gebeurt. Er is een leerling die pest en een leerling die wordt gepest, maar er zijn ook klasgenoten die meelopen, toekijken, zwijgen of juist voor een ander opkomen.
Wil je meer weten over de invloed die omstanders hebben op het ontstaan én stoppen van pesten?
→ Bekijk De kracht van omstanders
Juist de groep heeft veel invloed. Wanneer leerlingen leren dat zij samen verantwoordelijkheid dragen voor een veilige sfeer, kan pestgedrag eerder worden afgeremd.
Daarom richt een goede aanpak zich niet alleen op de leerling die pest of de leerling die wordt gepest, maar ook op de reacties en verhoudingen binnen de hele groep.
Door samen afspraken te maken, gedrag bespreekbaar te maken en leerlingen te leren welke reacties versterken, afremmen of helpen herstellen, groeit stap voor stap een klas waarin respect en verbondenheid de norm zijn.
→ Bekijk Groepsvorming & klassenklimaat
→ Bekijk Pestpreventie op school
Wanneer een leerling een ander herhaaldelijk kleineert, buitensluit of pijn doet, moet dat gedrag worden gestopt. De leerling die wordt gepest heeft recht op bescherming en veiligheid.
De woorden pester en pestkop maken snel duidelijk over welke rol we spreken. Toch kan zo’n aanduiding een kind ook in die rol vastzetten. Klasgenoten en volwassenen kunnen nieuw gedrag steeds vanuit hetzelfde beeld gaan bekijken. Ook wanneer de leerling ander gedrag probeert te laten zien, blijft hij dan degene van wie pestgedrag wordt verwacht. Het kind kan uiteindelijk zelf gaan geloven dat veranderen toch geen verschil maakt.
Daarom spreken we liever over een leerling die pest. Daarmee blijft duidelijk dat het gedrag ernstig is en moet stoppen, maar maken we ook zichtbaar dat het om gedrag gaat dat onderzocht, begrensd en veranderd kan worden. Het kind blijft verantwoordelijk voor wat het doet én krijgt de mogelijkheid om te leren en te herstellen.
Welke oorzaken mogelijk meespelen, kan pas zorgvuldig worden onderzocht nadat duidelijk is gekeken naar het gedrag, de situatie en de invloed van de groep.
→ Lees verder: Pestkop of leerling die pest? Waarom kinderen pesten en wat helpt
Een veilige groep ontstaat wanneer leerlingen niet alleen weten wat pesten is, maar ook ontdekken welke invloed zij zelf hebben. Omstanders spelen daarbij een belangrijke rol. Door niet mee te lachen, iemand te steunen of hulp te halen kunnen zij helpen om pesten te stoppen.
→ Bekijk De kracht van omstanders
Voor veel scholen is De Week tegen Pesten het moment waarop het nieuwe schooljaar begint met aandacht voor groepsvorming, respect en sociale veiligheid. Door vanaf de eerste schoolweken samen afspraken te maken en te werken aan een positieve groepssfeer, verklein je de kans dat pestgedrag ontstaat.
Op DMS Educatief vind je lesmateriaal, activiteiten, een PowerPoint en praktische ideeën om de Week tegen Pesten op een betekenisvolle manier vorm te geven. Veel scholen gebruiken deze week als start van een aanpak die het hele schooljaar zichtbaar blijft.
→ Bekijk De Week tegen Pesten
→ Bekijk Dag tegen Pesten
→ Download de PowerPoint Week tegen Pesten
De Week tegen Pesten helpt scholen om vanaf het begin van het schooljaar samen te bouwen aan een veilige groep waarin respect en sociale veiligheid centraal staan.
Een veilige school bouw je samen. De Muur tegen Pesten is een schoolbreed project waarbij iedere leerling een eigen bouwsteen invult met een wens, afspraak, tekening of persoonlijke boodschap tegen pesten.
Al deze bouwstenen vormen samen één grote muur. Daarmee laten leerlingen en medewerkers zien dat iedereen verantwoordelijkheid draagt voor een veilige en respectvolle school.
Het project is geschikt voor basisscholen, voortgezet onderwijs en schoolbrede activiteiten tijdens bijvoorbeeld de Week tegen Pesten.
→ Bekijk De Muur tegen Pesten
→ Bekijk Inspiratiepagina van muur tegen pesten
Sommige lessen blijven een leven lang hangen. Kreukelpapier is zo'n eenvoudige maar krachtige werkvorm.
Leerlingen verfrommelen een vel papier en proberen het daarna weer glad te maken. Hoewel het papier weer bruikbaar is, blijven de kreukels zichtbaar. Zo ervaren leerlingen dat woorden en pestgedrag vaak blijvende sporen achterlaten, zelfs wanneer iemand later zijn excuses aanbiedt.
Deze werkvorm vormt een sterke start voor een klassengesprek over respect, verantwoordelijkheid en de gevolgen van pesten.
→ Bekijk Kreukelpapier
Pesten kan pas zorgvuldig worden onderzocht en aangepakt wanneer iemand vertelt wat er gebeurt. Toch kan melden moeilijk voelen. Een leerling kan bang zijn dat anderen ontdekken wie iets heeft verteld, dat het pesten erger wordt of dat er niets met de melding gebeurt.
Daarom moeten leerlingen weten bij wie zij terechtkunnen, welke vragen zij vooraf mogen stellen en wat er na een melding gebeurt.
→ Lees hoe leerlingen pesten kunnen melden en veilig om hulp kunnen vragen
Wil uw school een extra mogelijkheid bieden wanneer rechtstreeks vertellen nog moeilijk voelt? Met het Lespakket Meld pesten – verbreek de stilte richt u een herkenbaar meldpunt in met twee gedrukte A3-posters, meldkaarten en een stappenplan voor de aangewezen medewerker.
→ Bekijk het Lespakket Meld pesten – verbreek de stilte
Ondanks goede preventie kan pesten toch voorkomen.
Dan is het belangrijk dat scholen snel, zorgvuldig en duidelijk handelen. Niet alleen om de leerling die gepest wordt te beschermen, maar ook om de groep te begeleiden en herhaling te voorkomen.
Een goede aanpak bestaat uit:
→ Bekijk Pesten aanpakken
→ Bekijk Pestkop of leerling die pest?
→ Bekijk Sorry zeggen na pesten
Geef je binnenkort een les over pesten? Op onze pagina Les over pesten vind je een complete lesopzet met een klassengesprek, de werkvorm Kreukelpapier, reflectievragen en praktische opdrachten die direct in de klas gebruikt kunnen worden.
→ Bekijk Les over pesten
Leerlingen leren het meest wanneer zij zelf nadenken over hun eigen gedrag en de gevolgen daarvan. Wanneer leerlingen hierover met elkaar praten, groeit het begrip voor elkaars gevoelens en ontstaat meer bewustwording van de invloed die gedrag op anderen kan hebben.
Daarom kiezen veel scholen voor werkvormen, verhalen en gezamenlijke activiteiten die leerlingen helpen om stil te staan bij respect, groepsdruk en hun eigen verantwoordelijkheid.
Je kunt hiervoor gebruikmaken van onder andere:
→ Les over pesten
→ De kracht van omstanders
→ Buffertik
→ Ontcijfer de geheime Pestcode
→ Kreukelpapier
→ Speurtocht 'Stop pesten'
→ Gratis lesmateriaal over pesten
Een positieve schoolcultuur wordt sterker wanneer leerlingen iedere dag zien welke waarden belangrijk zijn.
Veel scholen maken pestpreventie zichtbaar met:
Posters, buttons, polsbandjes en schoolbrede projecten helpen om afspraken zichtbaar te houden en herinneren leerlingen iedere dag aan de waarden die binnen de school belangrijk zijn.
→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten
→ Bekijk Posters tegen pesten op school
→ Bekijk Buttons tegen pesten
→ Bekijk Polsbandjes tegen pesten
→ Bekijk De Muur tegen Pesten
Ook jonge kinderen kunnen pestgedrag laten zien of ermee te maken krijgen. Hun sociale ontwikkeling vraagt om een andere aanpak dan bij oudere leerlingen.
Met herkenbare verhalen, eenvoudige werkvormen en gesprekken leren jonge kinderen spelenderwijs het verschil tussen plagen, ruzie maken en pesten.
→ Bekijk Pesten bij jonge kinderen
→ Bekijk Grapje of gemeen?
Pesten staat niet op zichzelf.
Het hangt nauw samen met groepsvorming, respect, burgerschap, weerbaarheid en sociale veiligheid.
Scholen die investeren in een positieve schoolcultuur verkleinen de kans op buitensluiten, conflicten en pestgedrag.
Lees ook:
→ Sociale veiligheid op school
→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Respect & omgangsvormen
→ Inclusie & erbij horen
Een sterke groep verkleint de kans op buitensluiten, conflicten en pestgedrag.
Scholen gebruiken verschillende materialen om pesten bespreekbaar te maken en preventief aan te pakken.
Denk bijvoorbeeld aan:
Samen ondersteunen deze materialen een schoolbrede aanpak waarin leerlingen actief bijdragen aan een veilige school.
Door lesmateriaal, werkvormen en zichtbare materialen met elkaar te combineren ontstaat een aanpak die niet stopt na één les, maar gedurende het hele schooljaar zichtbaar blijft.
Wat is pesten?
Pesten is herhaald gedrag waarbij iemand bewust wordt gekwetst, buitengesloten of vernederd. Vaak is er sprake van een ongelijke machtsverhouding.
Waarom pesten kinderen?
Er bestaat niet één verklaring voor pestgedrag. De groep, sociale positie, reacties van omstanders, eerdere ervaringen en persoonlijke omstandigheden kunnen invloed hebben. Welke factoren werkelijk een rol spelen, moet per situatie zorgvuldig worden onderzocht.
Begin daarom bij wat zichtbaar gebeurt: welk gedrag wordt vertoond, wat doet dit met de ander, hoe reageert de groep en wat houdt het gedrag mogelijk in stand? Mogelijke oorzaken helpen om gedrag te begrijpen, maar maken het niet aanvaardbaar.
→ Lees meer: Pestkop of leerling die pest?
Wat is het verschil tussen plagen en pesten?
Plagen gebeurt meestal over en weer en is voor beide partijen leuk. Bij pesten is het gedrag kwetsend, herhaald en niet gelijkwaardig.
Hoe herken je pesten?
Leerlingen kunnen zich terugtrekken, minder zelfvertrouwen tonen, lichamelijke klachten krijgen, slechter presteren of met tegenzin naar school gaan.
Hoe voorkom je pesten?
Door te investeren in groepsvorming, duidelijke afspraken, sociale veiligheid, respectvolle omgang en een positieve schoolcultuur.
Wat kunnen scholen doen tegen pesten?
Scholen kunnen werken aan pestpreventie, leerlingen leren omgaan met verschillen, pestgedrag tijdig signaleren en gebruikmaken van lesmateriaal, werkvormen en schoolbrede projecten.
Wat kunnen ouders doen als hun kind wordt gepest?
Luister naar je kind en neem signalen serieus. Bespreek met de school wat er gebeurt, leg de waarnemingen naast elkaar en maak samen afspraken over de aanpak en opvolging.
Pesten voorkomen begint niet bij één les of één project.
Het ontstaat wanneer leerlingen, leerkrachten en ouders samen bouwen aan een school waarin respect, verbondenheid en sociale veiligheid iedere dag zichtbaar zijn.
Door pesten tijdig te herkennen, bespreekbaar te maken en preventief te werken aan een positief groepsklimaat creëren scholen een omgeving waarin iedere leerling zich veilig voelt, zichzelf durft te zijn en de ruimte krijgt om zich optimaal te ontwikkelen.
Door iedere dag aandacht te besteden aan respect, groepsvorming en sociale veiligheid groeit stap voor stap een school waarin leerlingen zich veilig voelen, zichzelf durven zijn en samen verantwoordelijkheid nemen voor een positieve sfeer.
