Opkomen voor jezelf op school

Lesmateriaal om leerlingen te leren opkomen voor zichzelf

Opkomen voor jezelf is een belangrijke sociale vaardigheid. Leerlingen die leren zeggen wat zij denken, voelen en nodig hebben, staan vaak sterker in sociale situaties en voelen zich zekerder in contact met anderen.

Op deze pagina vind je gratis werkvormen, lessen, posters en ander lesmateriaal waarmee leerlingen oefenen met opkomen voor zichzelf, grenzen aangeven, nee zeggen en respectvol communiceren.

Met de juiste begeleiding kunnen leerlingen stap voor stap leren opkomen voor zichzelf, hun grenzen aangeven en respectvol communiceren.

Gratis werkvormen

Praktische werkvormen waarmee leerlingen ervaren hoe zij hun grenzen kunnen herkennen, aangeven en respecteren.

Grenzenoefening - Mijn eigen ruimte

Leerlingen ontdekken dat iedereen een eigen persoonlijke ruimte heeft en oefenen met het herkennen en aangeven van grenzen.

→ Bekijk Grenzenoefening - Mijn eigen ruimte

Grenzenoefening - Stop zeggen

Een praktische oefening waarin leerlingen leren duidelijk en respectvol "stop" of "nee" te zeggen wanneer iets niet prettig voelt.

→ Bekijk Grenzenoefening - Stop zeggen

Les - 'Mijn wereld' (De basis van de Drie G's)

Leerlingen leren situaties herkennen, gevoelens benoemen en nadenken over passende keuzes.

→ Bekijk Les: 'Mijn wereld'

Leerlingen leren opkomen voor zichzelf door grenzen aan te geven en respectvol hun mening te uiten.

Meest gekozen posters

Posters maken opkomen voor jezelf, weerbaarheid en respect iedere dag zichtbaar in de klas.

→ Bekijk alle Posters voor weerbaarheid & grenzen aangeven

Lessen en verdieping

Voor scholen die uitgebreider met het onderwerp willen werken.

Lesmateriaal & werkvormen Opkomen voor jezelf

Wat betekent opkomen voor jezelf?

Opkomen voor jezelf betekent dat je op een rustige en respectvolle manier laat weten wat je denkt, voelt of nodig hebt. Leerlingen leren hun mening geven, grenzen aangeven, nee zeggen wanneer iets niet goed voelt en hulp vragen als dat nodig is.

Opkomen voor jezelf betekent niet dat je harder bent dan anderen. Het gaat juist om duidelijk communiceren, rekening houden met anderen en vertrouwen op je eigen gevoel.

Opkomen voor jezelf kun je leren

Niet iedere leerling vindt het gemakkelijk om voor zichzelf op te komen. Sommige kinderen zijn onzeker, willen conflicten vermijden of zijn bang voor de reactie van anderen.

Door regelmatig te oefenen leren leerlingen:

• voor zichzelf opkomen;
• hun eigen grenzen aangeven;
• grenzen stellen;
• nee zeggen;
• hulp vragen;
• respectvol communiceren;
• keuzes maken die bij henzelf passen.

Deze vaardigheden vergroten het zelfvertrouwen, de weerbaarheid en de sociale veiligheid binnen de groep.

Wanneer is opkomen voor jezelf belangrijk?

Leerlingen krijgen iedere dag te maken met situaties waarin zij voor zichzelf moeten opkomen.

Bijvoorbeeld bij:

• groepsdruk;
• pesten;
• conflicten;
• buitensluiten;
• ongewenste opmerkingen;
• online gedrag;
• sociale media;
• grensoverschrijdend gedrag.

Door deze situaties te herkennen en samen te oefenen, leren leerlingen sterker in hun schoenen te staan.

Opkomen voor jezelf oefenen

Opkomen voor jezelf leer je niet alleen door erover te praten. Leerlingen ontwikkelen deze vaardigheid vooral door situaties te oefenen en samen te bespreken.

Met werkvormen, rollenspellen en klassengesprekken oefenen leerlingen bijvoorbeeld:

• nee zeggen;
• grenzen aangeven;
• hulp vragen;
• omgaan met groepsdruk;
• reageren op pestgedrag;
• opkomen voor een ander;
• respectvol hun mening geven.

Zo groeit het vertrouwen om ook in dagelijkse situaties voor zichzelf op te komen.

Opkomen voor jezelf en pesten

Bij pesten vinden veel leerlingen het moeilijk om iets te zeggen. Sommigen blijven stil uit angst voor de reactie van de groep. Anderen weten niet goed hoe zij kunnen reageren.

Leerlingen leren daarom:

• hun grenzen aangeven;
• hulp vragen;
• voor zichzelf opkomen;
• opkomen voor anderen;
• pesten melden wanneer dat nodig is.

Hulp vragen is geen teken van zwakte, maar juist van kracht.

→ Bekijk ook Pesten melden op school

Opkomen voor jezelf en grenzen aangeven

Opkomen voor jezelf en grenzen aangeven horen bij elkaar. Wie zijn eigen grenzen leert herkennen en uitspreken, kan beter aangeven wat wel en niet prettig voelt.

Leerlingen leren daarbij niet alleen voor zichzelf op te komen, maar ook de grenzen van anderen te respecteren. Zo ontstaat meer duidelijkheid, wederzijds respect en een veilige sfeer in de klas.

→ Bekijk ook: Grenzen herkennen en aangeven

Wanneer gebruik je dit materiaal?

Materialen over opkomen voor jezelf worden vaak ingezet:

• tijdens mentorlessen;
• in klassengesprekken;
• binnen burgerschap;
• bij sociale veiligheid;
• tijdens weerbaarheidstrainingen;
• rondom pesten en groepsdruk;
• preventief tijdens de Gouden Weken of later in het schooljaar.

Voor wie?

Geschikt voor:

• basisonderwijs;
• voortgezet onderwijs.

Inzetbaar door:

• leerkrachten;
• docenten;
• mentoren;
• intern begeleiders;
• zorgcoördinatoren.

Verbonden met andere thema's

Opkomen voor jezelf sluit nauw aan bij:

→ Grenzen herkennen en aangeven
→ Sociale vaardigheden & weerbaarheid
→ Groepsdruk bij jongeren
→ Pesten aanpakken
→ Pesten melden op school
→ Sociale veiligheid op school
→ Grensoverschrijdend gedrag