Groepsdruk bij jongeren

Leerlingen helpen invloed herkennen en eigen keuzes maken

Bij een groep horen is belangrijk voor kinderen en jongeren. Vrienden en klasgenoten geven steun, gezelligheid en het gevoel dat je erbij hoort. Dat is een normaal en belangrijk onderdeel van het opgroeien.

Een groep heeft echter ook invloed op hoe leerlingen denken, praten en handelen. Soms is die invloed positief. Leerlingen helpen elkaar, spreken elkaar aan op gedrag of moedigen elkaar aan om goede keuzes te maken. Maar groepsdruk kan er ook voor zorgen dat leerlingen meegaan in gedrag dat eigenlijk niet goed voelt of niet bij hen past.

Door groepsdruk bespreekbaar te maken, leren leerlingen beter herkennen wanneer een groep invloed heeft op hun keuzes. Zo ontwikkelen zij meer zelfvertrouwen, weerbaarheid en sociale vaardigheden.

Wat is groepsdruk?

Groepsdruk betekent dat iemand zich laat beïnvloeden door anderen in een groep. Soms gebeurt dat heel duidelijk doordat iemand wordt uitgedaagd of overgehaald. Maar groepsdruk kan ook ongemerkt ontstaan, omdat leerlingen graag bij de groep willen horen of bang zijn om buitengesloten te worden.

Veel jongeren vinden het lastig om een andere keuze te maken dan hun vrienden. Daardoor zeggen zij soms "ja", terwijl zij eigenlijk liever "nee" hadden gezegd.

Groepsdruk hoort bij het opgroeien. Daarom is het belangrijk dat leerlingen leren herkennen wanneer zij zelf een keuze maken en wanneer zij vooral worden beïnvloed door anderen.

Waarom werkt groepsdruk zo sterk?

Tijdens de puberteit verandert er veel. Jongeren ontdekken wie zij zijn en zoeken hun eigen identiteit. Tegelijkertijd wordt de mening van leeftijdsgenoten steeds belangrijker.

Daardoor ontstaat soms de druk om mee te doen met gedrag dat populair, stoer of normaal lijkt, ook wanneer een leerling daar eigenlijk twijfels over heeft.

Wanneer leerlingen begrijpen hoe groepsdruk werkt, leren zij bewuster nadenken over hun eigen keuzes.

Verschillende vormen van groepsdruk

Groepsdruk is niet altijd hetzelfde. Soms is de invloed van een groep heel duidelijk, maar vaak gebeurt het veel subtieler.

Directe groepsdruk

Iemand probeert een ander bewust over te halen.

Bijvoorbeeld:

• "Kom op, doe niet zo flauw."
• "Iedereen doet het."
• "Je durft zeker niet."

Indirecte groepsdruk

Niemand zegt dat je moet meedoen, maar toch voelt het alsof je geen andere keuze hebt.

Bijvoorbeeld omdat:

• iedereen hetzelfde doet;
• iedereen dezelfde kleding draagt;
• iedereen dezelfde app gebruikt;
• niemand iets durft te zeggen.

Positieve groepsdruk

Een groep kan ook een positieve invloed hebben.

Bijvoorbeeld wanneer leerlingen:

• elkaar helpen;
• opkomen voor iemand die wordt buitengesloten;
• elkaar motiveren om hun best te doen;
• samen afspreken om niet te pesten;
• elkaar stimuleren om respectvol met elkaar om te gaan.

Positieve groepsdruk helpt mee aan een veilige en prettige school.

Negatieve groepsdruk

Negatieve groepsdruk zorgt ervoor dat leerlingen keuzes maken waar zij zich eigenlijk niet prettig bij voelen.

Dat kan leiden tot onzekerheid, spijt of grensoverschrijdend gedrag.

---

Waar kom je groepsdruk tegen?

Groepsdruk speelt bij veel verschillende onderwerpen een rol.

Bijvoorbeeld bij:

• pesten en buitensluiten;
• vapen, roken en alcohol;
• smartphonegebruik;
• sociale media;
• online challenges;
• het doorsturen van foto's of filmpjes;
• uiterlijk en kleding;
• influencers;
• relaties en grenzen;
• stoer of risicovol gedrag.

Vaak beseffen leerlingen niet dat de groep invloed heeft op hun keuzes. Door hierover in gesprek te gaan leren zij deze invloed beter herkennen.

Groepsdruk en sociale media

Sociale media kunnen groepsdruk versterken. Leerlingen zien voortdurend filmpjes, trends en berichten van anderen. Daardoor kan het lijken alsof bepaald gedrag normaal is, terwijl dat lang niet altijd zo is.

Ook likes, reacties en volgers kunnen invloed hebben op hoe jongeren naar zichzelf kijken of welke keuzes zij maken.

Bekijk ook:

→ Mediawijsheid
→ Smartphonegebruik op school
→ Online gedrag & sociale media

Groepsdruk en weerbaarheid

Een belangrijke manier om met groepsdruk om te gaan is het versterken van weerbaarheid.

Wanneer leerlingen leren vertrouwen op hun eigen gevoel, grenzen aangeven en nee zeggen, kunnen zij beter omgaan met invloed van anderen.

Leerlingen leren bijvoorbeeld:

• hun eigen keuzes maken;
• nee zeggen;
• grenzen herkennen;
• omgaan met spanning;
• opkomen voor zichzelf;
• hulp vragen wanneer dat nodig is.

Bekijk ook:

→ Grenzen herkennen en aangeven
→ Opkomen voor jezelf
→ Sociale vaardigheden & weerbaarheid

Groepsdruk en pesten

Bij pesten speelt groepsdruk vaak een grote rol. Sommige leerlingen doen mee met pesten omdat zij bang zijn anders zelf buiten de groep te vallen. Anderen kijken toe zonder iets te zeggen.

Juist daarom is het belangrijk dat leerlingen leren dat zij altijd een eigen keuze hebben.

Wanneer meer leerlingen opkomen voor elkaar en respect tonen, neemt de invloed van negatieve groepsdruk af en groeit de sociale veiligheid binnen de klas.

Bekijk ook:

→ Pesten op school
→ Sociale veiligheid op school

Groepsdruk ervaren in de klas

Groepsdruk begrijpen begint vaak met ervaren. Door leerlingen situaties te laten beleven en daarna samen te bespreken, wordt zichtbaar hoe invloed van een groep werkt.

Een voorbeeld hiervan is Buffertik.

Tijdens deze actieve werkvorm ervaren leerlingen hoe het voelt om alleen te staan, elkaar te beschermen en samen verantwoordelijkheid te nemen. De oefening vormt een mooie aanleiding om te praten over groepsdruk, pesten, omstanders en weerbaarheid.

→ Bekijk de werkvorm Buffertik

Groepsdruk, gewoontes en verleidingen

Groepsdruk speelt ook een rol bij het ontstaan van gewoontes. Jongeren proberen soms iets omdat vrienden het doen of omdat zij erbij willen horen.

Dat kan gaan over:

• vapen;
• roken;
• alcohol;
• energiedrank;
• smartphonegebruik;
• sociale media.

Door leerlingen bewust te maken van deze invloed leren zij beter nadenken voordat een gewoonte ontstaat.

Bekijk ook:

→ Verleidingen & verslaving
→ Vapen
→ Lesmateriaal over verslaving

Lesmateriaal over groepsdruk

Groepsdruk is een belangrijk onderwerp binnen:

• burgerschap;
• mentorlessen;
• sociale veiligheid;
• weerbaarheid;
• mediawijsheid;
• lessen over pesten;
• lessen over mentale gezondheid.

Met gesprekken, werkvormen en praktijkvoorbeelden leren leerlingen invloed herkennen, eigen keuzes maken en respectvol met elkaar omgaan.

Hier vind je lesmateriaal, werkvormen, posters en andere materialen om groepsdruk bespreekbaar te maken in de klas.

Jongeren helpen eigen keuzes te maken

Groepsdruk hoort bij het opgroeien. Dat betekent niet dat leerlingen altijd met de groep mee hoeven te gaan.

Door leerlingen te leren hoe groepsdruk werkt, welke invloed een groep kan hebben en hoe zij hun eigen grenzen kunnen bewaken, groeien zij in zelfvertrouwen en weerbaarheid.

Zo bouwen scholen stap voor stap aan een veilige school, een positieve groepscultuur en leerlingen die leren kiezen vanuit hun eigen waarden in plaats van vanuit de druk van de groep.