Smartphonegebruik op school

Afspraken, concentratie en bewust omgaan met smartphones op school

Smartphones zijn niet meer weg te denken uit het dagelijks leven van leerlingen. Ze worden gebruikt om contact te houden, informatie op te zoeken, foto's te maken, filmpjes te bekijken en sociale media te gebruiken. Ook op school zijn smartphones altijd dichtbij.

Dat biedt mogelijkheden, maar brengt ook uitdagingen met zich mee.

Meldingen, groepsapps, filmpjes en sociale media kunnen leerlingen afleiden tijdens de les. Daarnaast kunnen smartphones een rol spelen bij online pesten, sociale druk en het voortdurend bereikbaar willen zijn.

Daarom maken steeds meer scholen duidelijke afspraken over smartphonegebruik. Zo ontstaat meer rust in de klas en krijgen leerlingen meer ruimte om zich te concentreren, samen te werken en echt met elkaar in gesprek te gaan.

Waarom maken scholen afspraken over smartphones?

Een smartphone is een handig hulpmiddel, maar niet ieder moment is geschikt om hem te gebruiken.

Veel scholen merken dat duidelijke afspraken zorgen voor:

• meer rust in de klas;
• betere concentratie tijdens de lessen;
• minder afleiding door meldingen en sociale media;
• meer persoonlijk contact tussen leerlingen;
• minder verstoringen tijdens het leren;
• minder kans op online pesten tijdens schooltijd.

Een duidelijke afspraak geeft leerlingen rust. Ze hoeven niet steeds te kiezen of ze wel of niet op hun telefoon kijken, omdat voor iedereen dezelfde regels gelden.

Smartphones zichtbaar beperken in de school

Landelijke afspraken over smartphonegebruik

Sinds schooljaar 2024-2025 gelden landelijke afspraken over het gebruik van mobiele telefoons, tablets en smartwatches tijdens de lessen in het primair onderwijs. Het doel van deze afspraken is om afleiding te verminderen en leerlingen meer aandacht te laten hebben voor het onderwijs.

Scholen bepalen zelf hoe zij deze afspraken uitvoeren. Dat gebeurt in overleg met het schoolteam, ouders en – waar passend – de leerlingen.

Sommige scholen kiezen ervoor om smartphones tijdens de hele schooldag op te bergen, terwijl andere scholen gebruik tijdens pauzes of voor specifieke onderwijsdoelen toestaan.

Minder afleiding, meer aandacht

Onderzoek laat zien dat een smartphone niet eens gebruikt hoeft te worden om af te leiden. Alleen de aanwezigheid van een telefoon kan al invloed hebben op de concentratie.

Door smartphones tijdelijk buiten beeld te houden ontstaat meer ruimte voor:

• aandacht voor de les;
• actief luisteren;
• samenwerken;
• creatief denken;
• gesprekken in de klas.

Leerlingen ervaren daardoor vaak meer rust en kunnen zich beter richten op hun schoolwerk.

Meer ruimte voor echt contact

Wanneer smartphones minder aanwezig zijn, ontstaat er ook meer ruimte voor persoonlijk contact.

Leerlingen praten vaker met elkaar tijdens de pauze, werken gemakkelijker samen en hebben meer oog voor wat er om hen heen gebeurt.

Dat draagt niet alleen bij aan een prettige sfeer, maar ook aan sociale veiligheid en een positief klassenklimaat.

Bewust omgaan met smartphones

Afspraken alleen zijn niet genoeg.

Leerlingen hebben ook inzicht nodig in hun eigen smartphonegebruik.

Waarom pak ik mijn telefoon steeds?
Waarom wil ik direct reageren?
Waarom voelt een melding zo belangrijk?
Waarom blijf ik eindeloos scrollen?

Door hierover met leerlingen in gesprek te gaan, leren zij bewustere keuzes maken. Niet omdat een telefoon slecht is, maar omdat zij leren wanneer een smartphone helpt en wanneer hij juist afleidt.

Smartphonegebruik bespreken met IKFILTEREER

Binnen IKFILTEREER leren leerlingen kritisch nadenken over hun online keuzes.

Met de vijf filters stellen zij zichzelf vragen als:

• Is het waar?
• Is het zinvol?
• Is het nodig?
• Is het aardig?
• Is het veilig?

Deze eenvoudige vragen helpen leerlingen bewuster om te gaan met berichten, sociale media, groepsapps en smartphonegebruik.

Bij dit onderwerp sluiten onder andere de volgende mini-lessen goed aan:

• Waarom reageer ik meteen?
• Waarom verwacht ik meteen antwoord?
• Hoort iedereen mee?
• Jij bepaalt mee wat populair wordt.
• Likes zijn zichtbaar, gevoelens vaak niet.
• Digitale voetafdruk.

→ Bekijk alle IKFILTEREER-mini-lessen

Smartphonegebruik zichtbaar maken in de school

Duidelijke afspraken werken beter wanneer ze zichtbaar zijn.

Posters herinneren leerlingen op een positieve manier aan de afspraken die binnen de school gelden.

Deze posters zijn geschikt voor klaslokalen, gangen, mediatheken en studieruimtes.

Posters over concentratie en aandacht

Naast afspraken kunnen posters leerlingen ook bewust maken van de invloed van smartphones op hun concentratie.

Onder andere:

Deze materialen ondersteunen gesprekken over concentratie, schermgebruik en digitale afleiding.

Lesmateriaal over smartphonegebruik

Wil je verder gaan dan alleen afspraken maken?

Met praktische lessen ontdekken leerlingen zelf wat smartphones doen met hun aandacht, concentratie en gedrag.

Onder andere:

Door zelf te ervaren hoe snel aandacht wordt afgeleid, begrijpen leerlingen beter waarom bewuste keuzes belangrijk zijn.

Wanneer gebruik je dit thema?

Smartphonegebruik is het hele schooljaar een actueel onderwerp.

Deze pagina en de bijbehorende materialen worden vaak gebruikt:

• tijdens mentoruren;
• binnen burgerschapsonderwijs;
• bij lessen mediawijsheid;
• tijdens groepsvorming;
• bij het maken van schoolafspraken;
• tijdens de Week van de Mediawijsheid;
• als ondersteuning van het smartphonebeleid op school.

Samen werken aan bewust smartphonegebruik

Een smartphone is niet goed of slecht.

Het verschil wordt gemaakt door hoe we ermee omgaan.

Door duidelijke afspraken te combineren met gesprekken en praktische lessen leren leerlingen niet alleen wanneer een smartphone even weg mag, maar vooral waarom dat soms een verstandige keuze is.

Zo werken scholen aan meer rust, betere concentratie, respectvolle communicatie en een veilige leeromgeving waarin technologie ondersteunend is aan het leren.