Gouden Weken

Bewust bouwen aan een veilig, betrokken en lerend schooljaar

De eerste weken van het schooljaar worden in het onderwijs vaak de Gouden Weken genoemd. Leerlingen ontmoeten elkaar opnieuw, zoeken hun plaats en ontdekken hoe de nieuwe groep werkt.

De Gouden Weken zijn geen vaste methode en ook geen tijdelijk project dat na enkele activiteiten kan worden afgesloten.

Wij zien de Gouden Weken als:

de periode waarin een school bewust investeert in de voorwaarden voor een veilig, betrokken en lerend schooljaar.

Voorafgaand aan de eerste schooldag kan al een eerste verbinding zijn gelegd. Leerlingen weten iets beter wat zij kunnen verwachten en de school heeft zich voorbereid op hun komst.

De Gouden Weken zijn daarom niet iets wat een school simpelweg uitvoert of afrondt. Het is een periode die bewust wordt benut om samen de voorwaarden te creëren waaronder leerlingen zich kunnen verbinden, veilig voelen en tot leren komen.

Zodra de leerlingen samenkomen, begint het echte bouwen.

→ Lees ook Voorafgaand aan de Gouden Weken

Wat zijn de Gouden Weken?

De Gouden Weken zijn meestal de eerste vier tot zes weken van het schooljaar. Een harde einddatum is er niet. Sommige scholen rekenen de hele periode tot de herfstvakantie tot de Gouden Weken.

In deze eerste weken:

• leren leerlingen elkaar en hun leerkracht of mentor kennen;
• ontstaan nieuwe contacten en groepsrollen;
• groeit vertrouwen door gezamenlijke ervaringen;
• worden regels en verwachtingen besproken;
• ontstaan de eerste ongeschreven regels;
• wordt zichtbaar welk gedrag binnen de groep wordt geaccepteerd;
• wordt de basis gelegd voor samenwerking en leren.

Groepsvorming stopt daarna niet. Wat tijdens de Gouden Weken ontstaat, werkt wel vaak door in de rest van het schooljaar.

Nu begint het echte bouwen

Wanneer leerlingen voor het eerst samenkomen, bestaat er nog niet meteen een groep met een vaste cultuur.

Leerlingen kijken naar elkaar en proberen de nieuwe situatie te begrijpen.

Vaak spelen daarbij vragen als:

• Bij wie voel ik mij op mijn gemak?
• Waar hoor ik bij?
• Wie neemt het initiatief?
• Wat gebeurt er wanneer iemand een fout maakt?
• Welk gedrag krijgt waardering of aandacht?
• Wat wordt hier werkelijk geaccepteerd?
• Hoe reageert de leerkracht of mentor?

Veel van deze vragen worden niet hardop gesteld. Leerlingen zoeken de antwoorden door te kijken, te luisteren en samen ervaringen op te doen.

Daarom zijn de Gouden Weken meer dan een verzameling kennismakingsactiviteiten. Het is de periode waarin een nieuwe groep haar eerste gezamenlijke geschiedenis opbouwt.

Direct aan de slag in de klas

Werk aan kennismaking, vertrouwen, afspraken en verbondenheid met praktische materialen en werkvormen.

Materialen voor de Gouden Weken

→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen groepsvorming

Gratis werkvorm: Iedereen hoort erbij

Een laagdrempelige werkvorm waarmee leerlingen elkaar ontmoeten en ervaren dat iedereen deel uitmaakt van de groep.

→ Bekijk gratis werkvorm: Iedereen hoort erbij

Twee weken gericht werken aan groepsvorming

Wil je iedere schooldag een korte en direct inzetbare werkvorm gebruiken?

→ Bekijk de Gouden Weken Starterkit – 2 weken groepsvorming

✔ tien korte werkvormen
✔ direct inzetbaar in de klas
✔ geen uitgebreide voorbereiding nodig
✔ aandacht voor kennismaking, vertrouwen en samenwerking

Kennismaken is meer dan namen leren

Kennismaken begint vaak met namen, interesses en overeenkomsten. Maar werkelijke verbinding groeit pas wanneer leerlingen elkaar in verschillende situaties meemaken.

Wie luistert er naar een ander?

Wie helpt wanneer iets niet lukt?

Wie neemt gemakkelijk het woord?

Wie blijft op de achtergrond?

Wie blijkt heel andere kwaliteiten te hebben dan op het eerste gezicht werd gedacht?

Door leerlingen in wisselende samenstellingen te laten praten, werken en spelen, ontstaan meer mogelijkheden om elkaar te leren kennen. Bestaande vriendschappen blijven waardevol, maar hoeven niet direct te bepalen hoe de hele nieuwe groep wordt ingedeeld.

Kennismaken betekent daardoor niet alleen informatie over elkaar verzamelen.

Het betekent ruimte scheppen voor nieuwe ervaringen met elkaar.

→ Bekijk Kennismaken & verbinden

Vertrouwen groeit door ervaringen

Een groep kan afspreken dat iedereen zichzelf mag zijn en dat fouten maken erbij hoort. Of leerlingen dat ook werkelijk ervaren, wordt zichtbaar in wat er daarna gebeurt.

Wordt er geluisterd wanneer iemand iets vertelt?

Mag een leerling van mening veranderen?

Hoe wordt gereageerd op een fout of onzeker antwoord?

Is er ruimte om aan te geven dat iets niet prettig voelt?

Vertrouwen ontstaat niet in één gesprek. Het groeit wanneer leerlingen herhaaldelijk ervaren dat anderen en de leerkracht zorgvuldig met hen omgaan.

Daarom zit de invloed van de Gouden Weken vaak niet alleen in grote groepsactiviteiten. Ook alledaagse momenten dragen bij: de ontvangst aan het begin van de dag, samenwerken tijdens een opdracht, reageren op een grap of ruimte maken voor iemand die nog weinig wordt gehoord.

Samen vormen deze ervaringen het antwoord op een belangrijke vraag:

Is dit een groep waarin ik veilig kan meedoen en leren?

Geschreven regels: hoe willen we met elkaar omgaan?

Tijdens de Gouden Weken maken veel groepen samen afspraken.

Leerlingen denken na over vragen als:

• Wat hebben wij nodig om goed te kunnen leren?
• Hoe willen we met elkaar omgaan?
• Wat doen we wanneer we het oneens zijn?
• Hoe zorgen we dat iedereen kan meedoen?
• Wat verwachten we van elkaar?
• Hoe spreken we elkaar aan wanneer een afspraak niet wordt nagekomen?

Samen afspraken maken vergroot de betrokkenheid. Leerlingen kennen niet alleen de regel, maar begrijpen ook waarom de groep deze belangrijk vindt.

Geschreven regels maken zichtbaar welke groepscultuur de klas samen wil opbouwen.

→ Bekijk Samen afspraken maken

Ongeschreven regels: wat gebeurt hier werkelijk?

Naast de zichtbare afspraken ontstaan vanaf de eerste schooldag ook ongeschreven regels.

Die worden meestal niet gezamenlijk opgeschreven. Leerlingen leiden ze af uit wat zij om zich heen zien.

Bijvoorbeeld:

• Krijg je aandacht door anderen te helpen of door anderen uit te lachen?
• Is het veilig om een andere mening te hebben?
• Wordt buitensluiten opgemerkt?
• Mag je laten zien dat je iets moeilijk vindt?
• Komt iemand voor een ander op?
• Geldt een afspraak voor iedereen?
• Wat gebeurt er wanneer iemand een grens overschrijdt?

Een groep kan hebben afgesproken dat iedereen erbij hoort. Als leerlingen ondertussen merken dat bepaalde opmerkingen, grapjes of vormen van buitensluiten weinig reactie oproepen, kan er in de praktijk een andere groepsregel ontstaan.

Iedere reactie geeft informatie: een lach, stilte, steun, een vraag of een duidelijke grens.

Zo ontdekken leerlingen niet alleen wat er wordt gezegd, maar vooral wat binnen deze groep werkelijk normaal wordt gevonden

De invloed van de leerkracht of mentor

Ervaren leerkrachten en mentoren weten hoe sterk kleine momenten de sfeer in een groep kunnen beïnvloeden.

Hun invloed zit niet alleen in de activiteiten die zij kiezen. Zij wordt ook zichtbaar in:

• naar wie aandacht uitgaat;
• welke vragen worden gesteld;
• welk gedrag wordt benoemd;
• hoe voorspelbaar op situaties wordt gereageerd;
• welke stemmen ruimte krijgen;
• hoe afspraken terugkomen in het dagelijks handelen;
• en wat gebeurt wanneer de veiligheid onder druk staat.

Dat vraagt niet om controle over ieder groepsproces. Leerlingen bouwen de groep immers samen.

De professionele invloed bestaat vooral uit kijken, begrijpen en bewust reageren op wat zich in de groep ontwikkelt.

Belangrijke bouwstenen tijdens de Gouden Weken

Kennismaken en verbinden

Leerlingen krijgen de gelegenheid om elkaar in verschillende situaties te ontmoeten en nieuwe kanten van elkaar te ontdekken.

→ Bekijk Kennismaken & verbinden

Samen afspraken maken

De groep bespreekt wat nodig is om samen te leren, te werken en prettig met elkaar om te gaan.

→ Bekijk Samen afspraken maken

Wij-gevoel en verantwoordelijkheid

Leerlingen ervaren dat zij niet alleen deelnemer zijn, maar ook invloed hebben op de sfeer en veiligheid van de groep.

→ Bekijk Wij-gevoel & verantwoordelijkheid

Sociale veiligheid

Leerlingen hebben voldoende vertrouwen nodig om vragen te stellen, fouten te maken, grenzen aan te geven en zichzelf te laten zien.

→ Bekijk Sociale veiligheid op school

Activiteiten voor de Gouden Weken

Een activiteit is geen doel op zichzelf. De belangrijkste vraag is wat de groep op dat moment nodig heeft.

Een werkvorm kan bijvoorbeeld helpen om:

• namen te leren en eerste contacten te leggen;
• overeenkomsten en verschillen te ontdekken;
• leerlingen in wisselende samenstellingen te laten samenwerken;
• gevoelens of onzekerheden zichtbaar te maken;
• te oefenen met luisteren en overleggen;
• gezamenlijke afspraken te formuleren;
• terug te kijken op wat al goed gaat;
• te bespreken wat de groep verder nodig heeft.

Door activiteiten aan een duidelijk doel te verbinden, worden de Gouden Weken meer dan een gezellig begin. De werkvormen worden dan onderdeel van het bewust bouwen aan de groep.

→ Bekijk de Gouden Weken Starterkit – 2 weken groepsvorming

Waarom investeren in de Gouden Weken?

Aandacht voor groepsvorming kost tijd. Tegelijkertijd kan een groep waarin leerlingen elkaar kennen, afspraken begrijpen en zich voldoende veilig voelen gemakkelijker samenwerken en leren.

Daarmee zijn de Gouden Weken geen onderbreking van het onderwijs.

Ze gaan over de voorwaarden waaronder onderwijs mogelijk wordt.

Een veilige en betrokken groep ontstaat niet volledig in vier of zes weken. De eerste weken bieden wel een waardevolle periode waarin leerlingen en leerkrachten samen richting kunnen geven aan de cultuur die zich ontwikkelt.

Veelgestelde vragen over de Gouden Weken

Hoe lang duren de Gouden Weken?

Meestal wordt uitgegaan van de eerste vier tot zes weken van het schooljaar. Sommige scholen werken ermee tot de herfstvakantie. Groepsvorming zelf stopt daarna niet.

Waarom heten ze de Gouden Weken?

De eerste schoolweken worden ‘goud’ genoemd omdat leerkrachten en mentoren in deze periode veel mogelijkheden hebben om bewust te investeren in kennismaking, vertrouwen, afspraken en een positief klassenklimaat.

Wat doe je tijdens de Gouden Weken?

Activiteiten richten zich onder andere op kennismaken, samenwerken, vertrouwen, afspraken maken, reflecteren en het versterken van verbondenheid en sociale veiligheid.

Zijn de Gouden Weken een methode?

Nee. De Gouden Weken zijn een periode aan het begin van het schooljaar. Scholen kunnen deze periode op verschillende manieren invullen, passend bij de leerlingen, leeftijd en situatie.

Zijn de Gouden Weken alleen voor het basisonderwijs?

Nee. Ook in het voortgezet onderwijs en mbo is aan het begin van een schooljaar, opleiding of nieuwe groepssamenstelling aandacht nodig voor kennismaking, verwachtingen en groepsvorming.

Wat is het verschil tussen de Gouden en Zilveren Weken?

De Gouden Weken vinden plaats bij de start van het schooljaar. De Zilveren Weken volgen na de kerstvakantie en bieden een natuurlijk moment om opnieuw naar de groep, de afspraken en de samenwerking te kijken.

Na de Gouden Weken

Groepsvorming eindigt niet wanneer de eerste weken voorbij zijn. Verhoudingen kunnen veranderen, nieuwe situaties ontstaan en gemaakte afspraken vragen om onderhoud.

De Gouden Weken leggen daarom geen afgerond eindresultaat vast. Ze geven richting aan een proces dat het hele schooljaar doorgaat.

→ Zilveren Weken
→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Sociale veiligheid op school
→ Start schooljaar