Bovenbouw basisonderwijs

Zelfinzicht, keuzes en verantwoordelijkheid in groep 7–8

In de bovenbouw van de basisschool worden leerlingen zich steeds bewuster van zichzelf en van de mensen om hen heen.

Ze merken dat een keuze gevolgen kan hebben. Dat het soms lastig is om voor je mening uit te komen. En dat je kunt weten wat eerlijk of vriendelijk is, maar toch twijfelt of je er iets van zegt.

In groep 7 en 8 groeien leerlingen niet alleen in kennis. Ze oefenen ook met vragen als:

Wie ben ik?
Wat vind ik belangrijk?
Hoe wil ik met anderen omgaan?
Wat doe ik wanneer de groep iets anders wil dan ik?

Persoonlijke groei gaat in deze fase over zelfinzicht, moed en leren verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen keuzes.

Wat speelt er in de bovenbouw?

Leerlingen in groep 7 en 8 staan midden in een periode van verandering. Vriendschappen kunnen verschuiven, de mening van anderen weegt zwaarder en de overstap naar het voortgezet onderwijs komt dichterbij.

In de klas kan dat zichtbaar worden in:

• vergelijken met anderen;
• onzekerheid over wat je goed kunt of hoe je overkomt;
• invloed van de groep en groepsdruk;
• meningsverschillen en omgaan met grenzen;
• nadenken over eerlijkheid, keuzes en verantwoordelijkheid;
• doorzetten wanneer iets moeite kost;
• vooruitkijken naar een nieuwe school en nieuwe groep.

Dit zijn geen onderwerpen die altijd een groot gesprek hoeven te worden. Een verhaal, stelling, poster of korte reflectie kan al helpen om leerlingen taal te geven voor wat zij herkennen.

Werken aan persoonlijke groei in groep 7–8

Persoonlijke groei betekent niet dat leerlingen altijd de perfecte keuze maken.

Het betekent dat zij leren stilstaan bij hun gedrag, begrijpen welke invloed zij hebben en ontdekken dat zij opnieuw kunnen kiezen wanneer iets niet goed ging.

In de bovenbouw kun je bijvoorbeeld werken aan:

• zelfinzicht – ontdekken wat bij je past en wat je belangrijk vindt;
• reflectie – nadenken over gedrag, gedachten en keuzes;
• groepsdruk – herkennen wanneer de groep invloed heeft;
• opkomen voor jezelf – een mening of grens durven aangeven;
• doorzetten – omgaan met fouten, tegenslag en iets dat moeite kost;
• verantwoordelijkheid – zien wat jouw gedrag betekent voor jezelf en de groep.

Direct inzetbaar in de bovenbouw

Deze materialen sluiten aan bij leerlingen in groep 7 en 8 en maken gesprekken over keuzes, zelfvertrouwen en verantwoordelijkheid concreet.

Een verhaal of praatplaat biedt een veilige ingang: leerlingen kunnen eerst reageren op een situatie of personage, voordat zij iets over zichzelf hoeven te vertellen.

Wat vraagt jouw groep op dit moment?

Kies het onderwerp dat nu het beste past bij jouw klas.

Zelfvertrouwen, fouten maken en doorzetten
→ Motivatie & doorzettingsvermogen

Opkomen voor je mening of je grens
→ Opkomen voor jezelf

De sfeer, samenwerking en de invloed van de groep
→ Groepsvorming & klassenklimaat

Iedereen laten merken dat hij of zij erbij hoort
→ Jij hoort erbij

Buitensluiten, online gedrag of pesten
→ Sociale veiligheid op school
→ Pesten op school

Positief gedrag opmerken en waarderen
→ Positief gedrag & waardering

Richting kiezen

De bovenbouw is ook een periode van vooruitkijken. Leerlingen bereiden zich voor op een nieuwe school, andere verwachtingen en een nieuwe groep.

Dat kan spannend zijn, maar ook een mooie kans bieden om stil te staan bij wat zij al geleerd hebben:

• Waar ben ik trots op?
• Wat wil ik verder oefenen?
• Wat helpt mij wanneer ik twijfel?
• Wat neem ik mee naar de volgende stap?

Zo wordt persoonlijke groei niet alleen iets van nu, maar ook een basis voor de overgang naar het voortgezet onderwijs.