Samenleven & waarden op school

Werken aan waarden, normen en respectvol gedrag in de klas

Leerlingen leren niet alleen rekenen, taal en kennis van de wereld. Op school leren zij ook hoe we met elkaar omgaan. Waarden zoals respect, eerlijkheid, verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid vormen daarbij een belangrijke basis.

Door aandacht te besteden aan samenleven en gedeelde waarden leren leerlingen rekening houden met anderen, verschillen accepteren en verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen gedrag.

Deze onderwerpen vormen een belangrijk onderdeel van burgerschapsonderwijs en helpen scholen bouwen aan een veilige en respectvolle schoolcultuur.

→ Burgerschap op school

Wat zijn waarden?

Waarden zijn de principes die mensen belangrijk vinden in het samenleven. Denk bijvoorbeeld aan:

• respect voor elkaar

• eerlijkheid

• verantwoordelijkheid

• behulpzaamheid

• verdraagzaamheid

Waarden helpen leerlingen begrijpen wat belangrijk is in hoe we met elkaar omgaan.

Wanneer scholen hier aandacht aan besteden, leren leerlingen nadenken over hun eigen gedrag en over de gevolgen van hun keuzes.

Waarden en normen op school

Waarden en normen horen bij elkaar.

• Waarden zijn de principes die we belangrijk vinden.

• Normen zijn de afspraken over hoe we ons gedragen.

Op school betekent dit bijvoorbeeld:

• luisteren wanneer iemand praat

• respect tonen voor verschillen

• eerlijk omgaan met elkaar

• verantwoordelijkheid nemen voor eigen gedrag

• rekening houden met gevoelens van anderen

Door hierover te praten en situaties te bespreken leren leerlingen hoe zij respectvol en verantwoordelijk kunnen handelen.

Samenleven leren in de klas

De klas is een kleine samenleving. Hier oefenen leerlingen dagelijks met samenwerken, luisteren naar elkaar en omgaan met verschillen.

Leerkrachten kunnen samenleven en waarden bespreken door:

• klassengesprekken

• verhalen en voorbeelden

• reflectie op situaties uit de klas

• gezamenlijke afspraken over gedrag

Door deze onderwerpen regelmatig terug te laten komen, worden waarden een natuurlijk onderdeel van het dagelijks schoolleven.

Waarden en digitaal gedrag

Een belangrijk onderdeel van samenleven is tegenwoordig ook online gedrag.

Leerlingen communiceren via smartphones, sociale media en chatgroepen. Daardoor komen zij ook situaties tegen waarin zij moeten nadenken over:

• respectvol communiceren

• omgaan met kwetsende berichten

• groepsdruk in online groepen

• verantwoordelijkheid bij het doorsturen van foto's of filmpjes

Door leerlingen hierover te laten nadenken leren zij hoe waarden zoals respect en verantwoordelijkheid ook online belangrijk zijn.

Lespakket: Themabox Normen en Waarden

Om het gesprek over waarden, normen en digitaal gedrag in de klas te ondersteunen hebben we de Themabox Normen en Waarden ontwikkeld.

Dit lespakket helpt leerlingen om na te denken over respect, groepsdruk en gedrag in de online wereld.

Centraal staan stevige smartphonekaartjes met herkenbare situaties en duidelijke adviezen over wat je kunt doen wanneer je bijvoorbeeld kwetsende filmpjes, foto’s of berichten ontvangt.

Elke leerling krijgt een eigen kaartje dat in een telefoonhoesje past. Zo blijft de boodschap niet alleen zichtbaar in de klas, maar ook thuis en onderweg.

Waarom deze themabox goed werkt

De themabox helpt leerlingen om waarden te verbinden aan concrete keuzes in hun dagelijks gedrag.

Het pakket:

• stimuleert bewustwording over digitaal gedrag

• maakt normen en waarden bespreekbaar in de klas

• laat leerlingen nadenken over groepsdruk en verantwoordelijkheid

• is direct inzetbaar tijdens lessen of projectweken

Zo worden waarden niet alleen besproken, maar ook toegepast in situaties die leerlingen herkennen uit hun eigen online wereld.

Wat zit er in de themabox?

De themabox bevat materialen om het gesprek over normen, waarden en online gedrag in de klas te starten:

• gelamineerde poster (A3-formaat, 400 grams)

• wissellijst (A3-formaat)

• 30 dubbelzijdig bedrukte smartphonekaartjes (82 × 145 mm, 400 grams)

• digitale werkbladen Normen en Waarden

• drie lees- en praatplaten (nr. 2, 5 en 26)

• handleiding voor gebruik in de klas

→ Bekijk de Themabox Normen en Waarden

Samenleven als onderdeel van burgerschap

Werken aan waarden en normen helpt leerlingen om verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag en respectvol met anderen om te gaan.

Daarmee draagt dit onderwerp direct bij aan burgerschapsonderwijs.

Door gesprekken, werkvormen en concrete materialen te combineren, leren leerlingen hoe zij kunnen bijdragen aan een veilige en respectvolle samenleving — in de klas en daarbuiten.

→ Lees meer over Burgerschap op school