Wat is respect?

De betekenis van respect in duidelijke taal

Respect betekent dat je een ander serieus neemt en rekening houdt met diens gevoelens, grenzen, mening, eigendommen en verschillen. Je laat daarmee zien dat de ander waardevol is, ook wanneer je niet hetzelfde denkt of doet.

Respect zie je bijvoorbeeld wanneer je naar iemand luistert, de ander laat uitpraten, zorgvuldig met spullen omgaat en verschillen accepteert.

Respect gaat verder dan alleen beleefd zijn. Het gaat om de manier waarop je naar anderen kijkt, met hen praat en met hen omgaat.

Wat betekent respect?

Het woord respect heeft te maken met waardering, erkenning en rekening houden met elkaar. Iemand respecteren betekent dat je die persoon in zijn of haar waarde laat.

Respect betekent niet dat je het altijd met iemand eens moet zijn. Je kunt van mening verschillen en toch vriendelijk luisteren, grenzen accepteren en de ander serieus nemen.

Respectvol gedrag herken je onder andere aan:

• luisteren zonder direct te oordelen;
• rekening houden met gevoelens en grenzen;
• verschillen accepteren;
• eerlijk en vriendelijk communiceren;
• zorgvuldig omgaan met mensen en hun eigendommen;
• verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag.

Respect uitgelegd in kindertaal

Voor kinderen kun je respect eenvoudig uitleggen:

Respect betekent dat je anderen behandelt zoals jij zelf behandeld wilt worden.

Dat betekent bijvoorbeeld:

• luisteren wanneer iemand praat;
• iemand laten uitpraten;
• vriendelijk zijn;
• rekening houden met gevoelens;
• eerlijk omgaan met elkaar;
• accepteren dat mensen verschillend zijn;
• netjes omgaan met spullen van anderen.

Respect begint vaak met kleine dingen. Een ander begroeten, iemand helpen of rustig luisteren kan al een groot verschil maken voor de sfeer in een groep.

→ Lees ook: Respect uitleggen aan jonge kinderen

Lesmateriaal om met kinderen te praten over wat respect betekent en hoe je respectvol met elkaar omgaat in de klas en op school.

Wat betekent respect hebben voor iemand?

Respect hebben voor iemand betekent dat je die persoon waardeert en serieus neemt. Je houdt rekening met wat de ander denkt, voelt en nodig heeft.

Dat kan zichtbaar worden doordat je:

• aandachtig luistert;
• iemands grenzen accepteert;
• afspraken nakomt;
• eerlijk bent;
• zorgvuldig met vertrouwen omgaat;
• ruimte laat voor een andere mening.

Respect hoeft niet voort te komen uit bewondering. Ook iemand met wie je het niet eens bent, kun je respectvol behandelen.

Wat betekent respectvol?

Respectvol betekent dat je in je woorden en gedrag laat zien dat je rekening houdt met anderen.

Een respectvolle reactie is bijvoorbeeld rustig, eerlijk en vriendelijk. Dat geldt ook tijdens een meningsverschil of conflict. Juist op moeilijke momenten wordt zichtbaar of mensen elkaar serieus blijven nemen.

Het tegenovergestelde is respectloos gedrag. Denk daarbij aan uitlachen, buitensluiten, beledigen, negeren of bewust over iemands grenzen gaan.

Voorbeelden van respect

Respect kan op veel verschillende manieren zichtbaar worden. Voorbeelden van respectvol gedrag zijn:

• iemand helpen wanneer dat nodig is;
• luisteren zonder te onderbreken;
• excuses aanbieden wanneer je iets verkeerd hebt gedaan;
• accepteren dat iemand een andere mening heeft;
• rekening houden met gevoelens van anderen;
• eerlijk omgaan met afspraken;
• niemand buitensluiten;
• rustig reageren tijdens een meningsverschil;
• zorgvuldig omgaan met spullen van anderen.

Deze voorbeelden maken de betekenis van respect concreet en herkenbaar voor kinderen en leerlingen.

→ Bekijk meer voorbeelden van respect in de klas

Respect ontstaat niet altijd op dezelfde manier

Respect is meer dan beleefd zijn of regels volgen. Het kan op verschillende manieren ontstaan:

1. Door gezag: duidelijke grenzen, regels en afspraken maken zichtbaar wat wel en niet wordt geaccepteerd.
2. Door begrip: mensen tonen eerder respect wanneer zij begrijpen waarom een afspraak of grens belangrijk is.
3. Door oprechtheid: respect groeit wanneer mensen echte aandacht krijgen en zich gezien en gewaardeerd voelen.

Deze drie vormen kunnen elkaar aanvullen. Duidelijkheid geeft houvast, uitleg zorgt voor begrip en oprechte aandacht versterkt de onderlinge band.

In het verhaal De drie vormen van respect ontdekken leerlingen hoe deze vormen samen bijdragen aan een veilige en respectvolle groep.

→ Lees De drie vormen van respect

Wat betekent respect in de klas?

In de klas wordt respect iedere dag zichtbaar in gedrag en keuzes.

Leerlingen tonen respect wanneer zij:

• naar elkaar luisteren;
• elkaar laten uitpraten;
• samenwerken zonder anderen buiten te sluiten;
• rekening houden met gevoelens;
• verschillen accepteren;
• zorgvuldig omgaan met materialen;
• vriendelijk en eerlijk communiceren.

Een respectvolle klas is niet een klas waarin iedereen hetzelfde denkt. Het is een klas waarin leerlingen op een veilige manier verschillend mogen zijn.

Waarom is respect belangrijk?

Respect helpt mensen om prettig samen te leven en samen te werken. Het zorgt ervoor dat zij zich gezien, gehoord en veilig kunnen voelen.

Wanneer leerlingen respectvol met elkaar omgaan:

• ontstaat meer vertrouwen;
• voelen kinderen zich veiliger;
• verloopt samenwerken beter;
• worden verschillen gemakkelijker geaccepteerd;
• ontstaan minder snel conflicten;
• neemt de sociale veiligheid toe.

Respect draagt daarmee bij aan een positief klassenklimaat waarin leerlingen zichzelf durven zijn.

→ Lees verder: Waarom is respect belangrijk?

Is respect een waarde?

Ja, respect is een belangrijke persoonlijke en sociale waarde. Een waarde geeft aan wat mensen belangrijk vinden en hoe zij met anderen willen omgaan.

Respect vormt de basis voor waarden als gelijkwaardigheid, verantwoordelijkheid, eerlijkheid en verdraagzaamheid. Daarom speelt het ook een belangrijke rol binnen burgerschapsonderwijs en sociale veiligheid.

→ Lees meer over burgerschap op school

Wat is het verschil tussen respect en beleefdheid?

Beleefdheid gaat vooral over zichtbare omgangsvormen, zoals groeten, bedanken en iemand laten uitpraten.

Respect gaat dieper. Het betekent dat je de ander werkelijk serieus neemt en rekening houdt met diens gevoelens, grenzen en verschillen.

Iemand kan zich beleefd gedragen omdat dit van hem of haar wordt verwacht. Respectvol gedrag ontstaat wanneer iemand ook begrijpt waarom die manier van omgaan belangrijk is.

→ Bekijk Omgangsvormen in de klas

Hoe leren kinderen respect?

Kinderen leren respect niet alleen door erover te praten. Zij leren het vooral door te zien, te ervaren en ermee te oefenen.

Daarbij helpen:

• voorbeeldgedrag van volwassenen;
• gesprekken over gevoelens en gedrag;
• duidelijke grenzen;
• samen gemaakte afspraken;
• positieve feedback;
• oefenen met situaties uit het dagelijks leven;
• ruimte om fouten te herstellen.

Wanneer respect regelmatig terugkomt in gesprekken en activiteiten, kan het uitgroeien tot een vanzelfsprekend onderdeel van de groep.

Respectafspraken en respectregels in de klas

Respectregels geven leerlingen duidelijkheid over het gedrag dat van iedereen wordt verwacht. Respectafspraken worden vaak samen met leerlingen gemaakt en vergroten hun betrokkenheid en verantwoordelijkheid.

Voorbeelden zijn:

• We luisteren naar elkaar.
• We laten elkaar uitpraten.
• We lachen niemand uit.
• We helpen elkaar wanneer dat nodig is.
• We gaan respectvol om met verschillen.

Veel scholen combineren vaste regels met afspraken die samen met de klas worden opgesteld.

→ Bekijk Respectafspraken in de klas

→ Bekijk Respectregels in de klas

Respect bespreken en zichtbaar maken op school

Respect krijgt meer betekenis wanneer leerlingen erover praten, ermee oefenen en het dagelijks terugzien.

Scholen gebruiken hiervoor bijvoorbeeld:

• klassengesprekken;
• lessen en werkvormen;
• posters over respect;
• gezamenlijke respectafspraken;
• respectbuttons en respectbandjes;
• een schoolbreed project zoals De Respectmuur.

→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen respect
→ Bekijk Posters over respect

Kort samengevat: wat is respect?

Respect betekent dat je anderen serieus neemt en rekening houdt met hun gevoelens, grenzen, meningen en verschillen.

Je toont respect door te luisteren, vriendelijk en eerlijk te communiceren, verschillen te accepteren en verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen gedrag.

Wanneer respect een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de dagelijkse omgang, ontstaat een omgeving waarin mensen zich veilig, gezien en gewaardeerd voelen.