Dag 6 – Veiligheid in de klas

Werkvorm voor de Gouden Weken

Wat hebben we nodig om prettig samen te leren?

Een groep wordt niet veilig doordat iedereen precies hetzelfde voelt of denkt. Wel kan een groep samen onderzoeken welke omstandigheden helpen om jezelf te zijn, vragen te stellen, fouten te maken en mee te doen.

Na de eerste dagen van kennismaken, waardering en samenwerken is dit een mooi moment om daar samen woorden aan te geven.

De vraag is eenvoudig:

Wat heb jij nodig om je fijn en veilig te voelen in deze klas?

De antwoorden vormen morgen de basis voor afspraken die niet alleen door de leerkracht zijn bedacht, maar voortkomen uit wat leerlingen zelf belangrijk vinden.

Doel van deze werkvorm

Met deze werkvorm:

• denken leerlingen na over wat veiligheid voor hen betekent;
• ontdekken zij dat behoeften kunnen verschillen én overeenkomen;
• ontstaat meer begrip voor elkaar;
• maak je zichtbaar wat de groep belangrijk vindt;
• bereid je samen gemaakte afspraken voor.

Werkvorm: Wat heb jij nodig?

Tijd: ongeveer 10 tot 15 minuten
Benodigdheden: bord, groot vel papier of post-its

Zo werkt het

Stel de vraag aan de klas:

“Wat heb jij nodig om je fijn en veilig te voelen in de klas?”

Geef leerlingen eerst even tijd om na te denken. Zij mogen een antwoord hardop geven, opschrijven op een post-it of – bij jongere leerlingen – tekenen.

Mogelijke antwoorden kunnen zijn:

• dat we elkaar laten uitpraten;
• dat niemand wordt uitgelachen;
• dat ik hulp mag vragen;
• dat we rustig kunnen werken;
• dat fouten maken mag;
• dat ik erbij hoor;
• dat we aardig met elkaar omgaan;
• dat ik weet wat er van mij wordt verwacht.

Schrijf alle antwoorden zichtbaar op. Benoem dat er geen goede of foute antwoorden zijn en dat leerlingen alleen delen wat zij prettig vinden om te delen.

Groepeer de antwoorden daarna samen. Bijvoorbeeld onder:

• hoe we met elkaar omgaan;
• hoe we samenwerken;
• hoe we zorgen voor rust;
• wat we doen als iets niet fijn voelt.

Reflectie in de klas

Bespreek kort:

• Welke antwoorden komen vaker terug?
• Welke dingen vinden we als groep belangrijk?
• Wat kunnen we zelf doen om dit mogelijk te maken?
• Welke afspraken zouden hierbij kunnen passen?

Je hoeft vandaag nog niet alle oplossingen vast te leggen. Het gaat er eerst om dat leerlingen ervaren: veiligheid is iets waar we samen invloed op hebben.

Waarom werkt deze werkvorm?

Leerlingen voelen zich eerder betrokken bij afspraken wanneer zij begrijpen waar die afspraken voor bedoeld zijn.

Deze werkvorm begint daarom niet met: welke regels krijgen we? Maar met: wat hebben we nodig om prettig samen te kunnen zijn?

Daardoor krijgen regels en afspraken meer betekenis. Niet als een lijst met verboden, maar als gezamenlijke hulp om iedereen ruimte te geven om te leren, mee te doen en zichzelf te zijn.

Aandachtspunt voor de leerkracht of mentor

Sommige leerlingen delen gemakkelijk iets in een groep, anderen liever niet. Maak deelname daarom mogelijk op verschillende manieren en vraag niet door als een leerling iets persoonlijks niet wil toelichten.

Let ook op wat er tussen de regels door zichtbaar wordt. Antwoorden als “dat niemand lacht als ik iets fout doe” of “dat ik niet alleen hoef te werken” kunnen waardevolle signalen zijn voor de manier waarop de groep verder begeleiding nodig heeft.

Variaties

• Gebruik post-its en laat leerlingen hun antwoord anoniem ophangen.
• Laat kleine groepjes eerst drie belangrijke voorwaarden kiezen.
• Laat leerlingen met stickers aangeven welke antwoorden zij het belangrijkst vinden.
• Maak samen een veiligheidsmuur die jullie later kunnen aanvullen.
• Gebruik tekeningen of pictogrammen voor jongere leerlingen.

Verder werken aan veiligheid en vertrouwen

Veiligheid ontstaat niet alleen door erover te praten, maar ook door grenzen te herkennen, duidelijk te maken en te respecteren.

→ Bekijk de gratis werkvorm Grenzenoefening
→ Bekijk Buffertik, een actieve werkvorm over grenzen en vertrouwen

Materialen die hierbij passen

• Poster ‘Afspraken op onze school’
• Poster ‘Samenwerken aan respect’
• Poster ‘Wees aardig voor elkaar’
• Poster ‘Zeven Morele Waarden’

Meer materialen voor groepsvorming

Wil je verder werken aan sociale veiligheid, grenzen en vertrouwen?

→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen groepsvorming

Onderdeel van de Gouden Weken Starterkit

Deze werkvorm is onderdeel van de gratis Gouden Weken Starterkit – 2 weken groepsvorming. De tien korte werkvormen helpen om vanaf de eerste schooldagen bewust te werken aan kennismaking, vertrouwen, samenwerking en gezamenlijke afspraken.

→ Bekijk de Gouden Weken Starterkit - 2 weken groepsvorming
→ Lees meer over de Gouden Weken in het onderwijs

Verder werken aan groepsvorming

→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Samen afspraken maken