Online gedrag & sociale media

Bewust omgaan met sociale media en online communicatie

Sociale media zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. We sturen berichten, bekijken filmpjes, delen foto's, reageren op elkaar en volgen wat anderen doen. Dat biedt veel mogelijkheden om te leren, contact te houden en plezier te maken.

Tegelijk krijgen leerlingen dagelijks te maken met situaties waarin zij keuzes moeten maken.

Wat doe je wanneer iemand een kwetsend filmpje doorstuurt?
Reageer je op een vervelende opmerking in een groepsapp?
Deel je een foto zonder toestemming?
Of spreek je iemand aan op zijn gedrag?

Online gedrag gaat over de keuzes die je maakt én over de gevolgen die deze keuzes hebben voor jezelf en voor anderen.

Juist daarom is het belangrijk om bewust met sociale media en online communicatie om te gaan.

Werk je met leerlingen aan online gedrag en sociale media? Dan kunnen de IKFILTEREER mini-lessen direct worden ingezet tijdens een mentorles, burgerschapsles of klassengesprek.

Iedere mini-les bestaat uit:

• een A4-lesblad;
• een mini-poster;
• gespreksvragen die direct in de klas gebruikt kunnen worden.

Bij dit thema horen onder andere:

✔ Waarom reageer ik meteen?
✔ Waarom verwacht ik meteen antwoord?
✔ Jij bepaalt mee wat populair wordt.
✔ Hoe ver ga jij mee?
✔ Hoort iedereen mee?

Wil je meer van deze lesjes

De serie Kritisch denken & mediawijsheid bestaat uit 13 lesjes. Hieronder staan de eerste twee lessen die je gratis mag downloaden en gebruiken op je eigen school. Wil je alle lesjes over dit thema bestel dan hier het lespakket Online gedrag & sociale media

Bestel het hele lespakket 'Online gedrag & sociale media'

Bestel de andere lespakketten:

Waarom online gedrag bespreken op school?

Online gedrag heeft directe invloed op de sfeer in de klas, op vriendschappen en op sociale veiligheid.

Wat online gebeurt, blijft vaak niet online.

Een bericht kan worden doorgestuurd.
Een foto kan zich razendsnel verspreiden.
Een reactie kan iemand steunen, maar ook kwetsen.

Daarom besteden steeds meer scholen aandacht aan online gedrag als onderdeel van mediawijsheid, burgerschap en sociale veiligheid.

Door hierover in gesprek te gaan leren leerlingen:

• bewust omgaan met sociale media;
• nadenken voordat zij iets delen of doorsturen;
• respectvol communiceren;
• omgaan met groepsdruk;
• verantwoordelijkheid nemen voor hun digitale gedrag.

Zo ontstaat meer bewustzijn over de invloed van online keuzes.

Wat is online gedrag?

Online gedrag is alles wat je doet op internet en sociale media.

Bijvoorbeeld:

• berichten sturen;
• reageren op anderen;
• foto's en video's delen;
• liken en volgen;
• filmpjes bekijken;
• reageren in groepsapps;
• online gamen;
• AI gebruiken;
• informatie zoeken.

Iedere keuze die je online maakt vertelt iets over jou.

Tegelijk bepaalt die keuze ook steeds vaker wat jij daarna weer te zien krijgt.

Sociale media beïnvloeden ons allemaal

Sociale media zijn ontworpen om jouw aandacht vast te houden.

Hoe langer je kijkt, hoe meer berichten, filmpjes en advertenties je krijgt die daarop lijken.

Daardoor lijkt het soms alsof iedereen hetzelfde denkt, doet of belangrijk vindt.

Maar wat je online ziet is niet altijd een goede afspiegeling van de werkelijkheid.

Veel berichten worden juist populair omdat ze opvallend, grappig, schokkend of emotioneel zijn.

Dat betekent niet automatisch dat ze ook waar, verstandig of waardevol zijn.

Iedere klik is een keuze

Veel mensen denken dat alleen het plaatsen van een bericht invloed heeft.

Maar ook kijken, liken, reageren en delen maken verschil.

Een algoritme leert voortdurend van jouw gedrag. Iedere klik vertelt wat jouw aandacht trekt.

Daardoor krijg je steeds meer vergelijkbare berichten te zien.

Je bepaalt dus niet alleen wat jij ziet.

Je bepaalt ook mee welke berichten groter worden.

Respect begint online

Achter ieder account zit een mens.

Een grappige opmerking voor de één kan kwetsend zijn voor de ander.

Online zie je vaak geen gezichtsuitdrukking, lichaamstaal of emoties. Daardoor ontstaan sneller misverstanden.

Vraag jezelf daarom af:

• Zou ik dit ook zeggen als iemand tegenover mij stond?
• Help ik iemand of kwets ik iemand?
• Is mijn reactie nodig?
• Voeg ik iets positiefs toe?

Respect stopt niet wanneer je een scherm gebruikt.

Respect begint juist bij de keuzes die je online maakt.

Groepsdruk op sociale media

Veel online keuzes worden beïnvloed door anderen.

Leerlingen kunnen te maken krijgen met:

• groepsdruk in chatgroepen;
• de behoefte om erbij te horen;
• likes en reacties;
• het doorsturen van berichten of beelden;
• online challenges en trends.

Op sociale media lijkt het soms alsof iedereen hetzelfde doet.

Iedereen heeft dezelfde schoenen.

Iedereen gebruikt dezelfde apps.

Iedereen doet dezelfde challenge.

Iedereen deelt hetzelfde filmpje.

Maar populair zijn en verstandig kiezen zijn niet altijd hetzelfde.

Door hierover in gesprek te gaan leren leerlingen sterker, zelfstandiger en bewuster keuzes maken.

Likes vertellen niet het hele verhaal

Likes, volgers en reacties zijn zichtbaar.

Gevoelens meestal niet.

Een bericht met veel likes is niet automatisch beter.

Een filmpje dat miljoenen keren wordt bekeken, hoeft geen positieve invloed te hebben.

Online succes wordt vaak gemeten in cijfers.

Maar respect, vriendschap en vertrouwen zijn niet in likes uit te drukken.

Van impuls naar bewuste keuze

Veel online keuzes worden in enkele seconden gemaakt.

Juist daarom helpt het om soms even te wachten.

Niet ieder bericht vraagt om een reactie.

Niet ieder filmpje verdient jouw aandacht.

En niet alles hoeft gedeeld te worden.

Een paar seconden nadenken voorkomt vaak spijt achteraf.

IKFILTEREER helpt bij online gedrag

Binnen DMS Educatief gebruiken we hiervoor IKFILTEREER.

Met vijf eenvoudige vragen leren leerlingen bewust omgaan met informatie, sociale media en online communicatie.

• Waar?
• Zinvol?
• Nodig?
• Aardig?
• Veilig?

Deze vijf filters helpen leerlingen om eerst na te denken voordat zij klikken, geloven of delen.

→ Ontdek IKFILTEREER

Lesmateriaal Online gedrag & sociale media

Binnen IKFILTEREER vind je onder andere mini-lessen over:

• Waarom reageer ik meteen?
• Waarom verwacht ik meteen antwoord?
• Hoe ver ga jij mee?
• Hoort iedereen mee?
• Jij bepaalt mee wat populair wordt.
• Likes zijn zichtbaar, gevoelens vaak niet.
• Appen is alleen fijn als we samen happy zijn.
• Zou jij dit ook doen zonder camera?
• Zie ik wat er echt is?
• Digitale voetafdruk.

De lessen sluiten aan bij herkenbare situaties uit het dagelijks leven en stimuleren gesprek, reflectie en bewustwording.

Wanneer zet je dit thema in?

Online gedrag en sociale media zijn het hele schooljaar actuele onderwerpen.

Daarom wordt dit thema vaak ingezet:

• tijdens mentoruren;
• binnen burgerschapsonderwijs;
• tijdens lessen mediawijsheid;
• bij groepsvorming;
• tijdens projectweken;
• preventief binnen sociale veiligheid;
• tijdens de Week van de Mediawijsheid.

Samen werken aan positief online gedrag

Sociale media zijn niet goed of slecht.

Het verschil wordt gemaakt door hoe wij ermee omgaan.

Wanneer leerlingen leren bewust keuzes te maken, ontwikkelen zij vaardigheden die bijdragen aan respectvolle communicatie, digitale weerbaarheid en verantwoord mediagebruik.

Je kunt niet bepalen wat er allemaal online verschijnt.

Je bepaalt wél hoe jij ermee omgaat.