IKFILTEREER – De vijf filters voor bewust online gedrag

Eerst nadenken voordat je klikt, gelooft of deelt

Iedereen die online is, maakt voortdurend keuzes.

Je bekijkt een filmpje, leest een bericht, klikt op een link, geeft een like, reageert of stuurt iets door. Vaak gebeurt dat bijna automatisch. Toch heeft iedere keuze invloed op wat jij ziet, wat anderen te zien krijgen en welke berichten online steeds groter worden.

IKFILTEREER helpt leerlingen én volwassenen om even stil te staan voordat zij online iets doen. Niet met ingewikkelde regels of een opgeheven vingertje, maar met vijf eenvoudige vragen:

Is het waar?
Is het zinvol?
Is het nodig?
Is het aardig?
Is het veilig?

De vijf filters helpen je om bewuster om te gaan met informatie, sociale media, online contact, groepsdruk, algoritmes en digitale risico’s.

IKFILTEREER gaat niet over verbieden.

IKFILTEREER gaat over leren kiezen.

Waarom vijf filters?

Online gaat alles snel.

Een bericht is binnen een paar seconden verstuurd. Een filmpje wordt bekeken, geliket en doorgestuurd voordat iemand goed heeft nagedacht over wat er eigenlijk te zien is. Ook algoritmes reageren op dat gedrag. Ze onthouden waarop je klikt, waar je langer naar kijkt en wat je deelt.

Daardoor krijg je steeds meer te zien van wat jouw aandacht trekt.

Dat hoeft niet altijd te zijn wat goed, betrouwbaar of waardevol voor je is.

De vijf filters zorgen voor een kort denk­moment. Ze helpen je om niet automatisch mee te gaan, maar zelf te bepalen wat jouw aandacht verdient en wat je daarna doet.

Je hebt niet altijd invloed op wat online voorbijkomt.

Je hebt wel invloed op hoe je ermee omgaat.

De vijf filters van IKFILTEREER

WAAR

Klopt dit?

Niet alles wat online wordt verteld, is waar.

Foto’s kunnen zijn aangepast. Berichten kunnen maar een deel van het verhaal laten zien. Mensen kunnen iets beweren zonder bewijs en ook AI kan overtuigende teksten, beelden en filmpjes maken die niet echt zijn.

Vraag jezelf daarom af:

• Weet ik waar dit bericht vandaan komt?
• Kan ik dit controleren?
• Zie ik het hele verhaal?
• Is dit een feit, een mening of een gerucht?

Je hoeft niet alles direct te geloven.

Soms is verder kijken en controleren de verstandigste keuze.

ZINVOL

Heeft dit echt waarde?

Iets kan waar zijn, maar toch weinig toevoegen.

Sommige berichten zijn vooral gemaakt om aandacht te trekken. Ze maken je boos, nieuwsgierig of onzeker, zonder dat je er werkelijk iets aan hebt.

Vraag jezelf daarom af:

• Leer ik hier iets van?
• Helpt dit mij of iemand anders?
• Is dit mijn tijd en aandacht waard?
• Wordt mijn online wereld hier beter van?

Niet alles wat populair is, is ook waardevol.

Jouw aandacht is kostbaar.

NODIG

Moet ik hier iets mee?

Niet ieder bericht vraagt om een reactie.

Je hoeft niet overal op te klikken, overal iets van te vinden of alles door te sturen. Soms is niets doen juist een bewuste keuze.

Vraag jezelf daarom af:

• Moet ik nu reageren?
• Moet ik dit echt delen?
• Is mijn mening hier nodig?
• Kan ik dit beter laten rusten?

Online lijkt het soms alsof je overal meteen iets mee moet.

Dat hoeft niet.

AARDIG

Help ik iemand of kwets ik iemand?

Achter ieder profiel, bericht en beeld zit een mens.

Een like, reactie of deelactie kan iemand steunen, maar ook pijn doen. Ook lachen om een vernederend filmpje of meedoen met een gemene reactie heeft invloed.

Vraag jezelf daarom af:

• Zou ik dit ook zeggen als de ander voor mij stond?
• Help ik iemand hiermee?
• Maak ik iemand belachelijk?
• Hoe zou ik mij voelen als dit over mij ging?

Online respect begint niet pas bij wat je zelf plaatst.

Het begint ook bij wat je aandacht geeft.

VEILIG

Kan dit mij of iemand anders schade bezorgen?

Online gedrag kan gevolgen hebben voor privacy, gevoelens, geld, relaties en veiligheid.

Denk aan onbekende contacten, grooming, sexting, phishing, nepaccounts, hackers, gevaarlijke challenges en beelden die zonder toestemming worden gedeeld.

Vraag jezelf daarom af:

• Weet ik met wie ik contact heb?
• Geef ik persoonlijke informatie prijs?
• Kan iemand hierdoor gekwetst, misleid of in gevaar gebracht worden?
• Moet ik dit melden of met iemand bespreken?

Voelt iets niet goed?

Stop dan, klik weg en praat met iemand die je vertrouwt.

IKFILTEREER is voor iedereen

De vijf filters zijn ontwikkeld voor gebruik in het onderwijs, maar gelden niet alleen voor leerlingen.

Ook leerkrachten, ouders, verzorgers, grootouders en andere volwassenen maken dagelijks online keuzes. Iedereen kan zich laten meeslepen door een opvallend bericht, een snelle reactie of iets wat veel anderen delen.

IKFILTEREER geeft daarom geen leeftijdsgrens aan denken.

De vragen zijn eenvoudig genoeg voor jonge leerlingen en tegelijk relevant voor volwassenen:

WAAR – ZINVOL – NODIG – AARDIG – VEILIG

Dat maakt de vijf filters bruikbaar:

• in de klas;
• thuis;
• tijdens ouderavonden;
• in de kinderopvang;
• in bibliotheken;
• binnen jeugdwerk en begeleiding;
• tijdens gesprekken over actuele online situaties.

Gratis mini-lessen over wat er online leeft

Bij IKFILTEREER hoort een groeiende serie gratis mini-lessen.

Iedere mini-les behandelt één herkenbare situatie. Bijvoorbeeld snel reageren op een bericht, wachten op antwoord, groepsdruk, online pesten, algoritmes, nepnieuws, gamen, sexting, grooming, AI of smartphonegebruik.

Elke les bestaat uit:

• een kort A4-lesblad;
• een herkenbare A4-mini-poster;
• de vijf vaste filters;
• vragen die het gesprek op gang brengen.

De lessen hoeven niet in een vaste volgorde te worden gebruikt.

Kies het onderwerp dat past bij wat er op dat moment in de klas, groep of thuis speelt. Zo wordt mediawijsheid geen los project, maar iets waar je op terug kunt grijpen zodra een situatie daarom vraagt.

De thema’s binnen IKFILTEREER

IKDENK

Zelf nadenken, kritisch kijken en je eigen mening vormen

Deze lessen gaan over beïnvloeding, aandacht, beeldvorming, groepsdruk en kritisch denken.

Leerlingen ontdekken dat veel mensen iets kunnen zeggen zonder dat het daardoor automatisch waar wordt. Ze leren verder kijken dan hun scherm en nadenken over wie of wat hun mening beïnvloedt.

IKKIES

Keuzes maken die passen bij wie jij bent

Deze lessen gaan over impulsen, verwachtingen, verlangen, uiterlijk, gamen, sociale druk en online gedrag.

Leerlingen ontdekken dat zij niet alles hoeven te volgen wat populair is en dat een bewuste keuze soms betekent dat je even wacht, iets niet doet of je eigen richting kiest.

IKFILTEREER

Informatie, berichten en online gedrag beoordelen

Deze lessen richten zich op klikken, delen, nepnieuws, digitale voetafdrukken, hackers, online contacten en commerciële beïnvloeding.

De vijf filters helpen om informatie niet zomaar aan te nemen, maar eerst te controleren en te beoordelen.

IKBESCHERM

Grenzen, veiligheid en online risico’s herkennen

Deze lessen gaan onder andere over sexting, grooming, privacy, ongewenste beelden, online grenzen en gevaarlijke situaties.

Leerlingen leren signalen herkennen, hun grenzen aangeven en hulp vragen wanneer iets niet veilig voelt.

IKDOEERTOE

Begrijpen welke invloed jouw gedrag op anderen heeft

Een like, reactie, klik of deelactie lijkt klein, maar kan online veel groter worden.

Deze lessen laten zien dat iedereen invloed heeft op wat aandacht krijgt, wat populair wordt en hoe anderen zich online voelen.

Hoe gebruik je IKFILTEREER?

Je hebt geen uitgebreide voorbereiding nodig.

Kies een les die aansluit bij wat er leeft. Laat eerst de mini-poster zien en geef leerlingen enkele seconden om zelf te kijken. Vraag daarna wat zij zien, voelen of denken.

Lees vervolgens samen de les en bespreek de vijf filters.

Het doel is niet om één goed antwoord te vinden.

Het doel is dat leerlingen leren stilstaan bij hun keuzes en verschillende perspectieven herkennen.

Een korte les van tien minuten kan daardoor uitgroeien tot een waardevol gesprek over verantwoordelijkheid, respect, veiligheid en vrijheid.

Waarom IKFILTEREER werkt

Online platforms leren van jouw gedrag.

Alles waarop je klikt, waar je langer naar kijkt, wat je liket en wat je deelt, geeft informatie door aan het algoritme. Daardoor krijg je vaker vergelijkbare berichten, filmpjes en advertenties te zien.

IKFILTEREER draait dat proces om.

Door eerst na te denken, bepaal je bewuster waar je aandacht aan geeft. Je laat je minder snel meeslepen door sensatie, roddels, misleiding of groepsdruk. Je kiest vaker voor informatie en contacten die werkelijk iets toevoegen.

Langzaam verandert daardoor ook jouw online omgeving.

Je kunt niet de hele online wereld veranderen.

Maar je kunt wél jouw eigen online wereld veranderen.

Eerst denken. Dan kiezen.

IKFILTEREER is geen lijst met verboden.

Het is een manier van denken die je steeds opnieuw kunt gebruiken:

Is het waar?
Is het zinvol?
Is het nodig?
Is het aardig?
Is het veilig?

Vijf kleine vragen kunnen een groot verschil maken.

Daarom IKFILTEREER voordat ik klik, geloof of deel.