Mediawijsheid

Wat is mediawijsheid en hoe werk je eraan in de klas?

Kun je vertrouwen wat je online ziet? Waarom trekt het ene bericht meteen je aandacht? En welke gevolgen heeft wat je zelf plaatst of doorstuurt?

Mediawijsheid gaat over bewust, kritisch en verantwoordelijk omgaan met media. Leerlingen onderzoeken hoe media werken, hoe berichten hen beïnvloeden en welke keuzes zij zelf kunnen maken. Daarbij gaat het om informatie beoordelen, zelf media maken, communiceren en nadenken over het eigen mediagebruik.

Op school kun je hiermee aan de slag via korte opdrachten, klassengesprekken en situaties die leerlingen herkennen.

Wat valt onder mediawijsheid?

Informatie onderzoeken en beoordelen

Een overtuigende video of veel gedeeld bericht is niet automatisch betrouwbaar. Laat leerlingen onderzoeken wie iets heeft gemaakt, met welk doel en waarop een bewering is gebaseerd.

Bespreek het verschil tussen feiten, meningen en reclame. Neem ook beelden en teksten mee die met artificiële intelligentie zijn gemaakt.

→ Kritisch denken & mediawijsheid – lessen en werkvormen

Begrijpen hoe media je aandacht trekken

Waarom blijf je kijken of wil je meteen klikken? Onderzoek met leerlingen hoe titels, beelden, meldingen en aanbevelingen hun aandacht sturen.

Laat hen nadenken over wat zij zelf willen bekijken en hoeveel invloed gewoonten, anderen en digitale platforms daarop hebben.

Zelf media maken en delen

Leerlingen zijn ook makers: zij schrijven berichten, maken presentaties, plaatsen foto’s en monteren filmpjes.

Bespreek welke boodschap zij willen overbrengen, of informatie klopt en of zij toestemming hebben om beelden van anderen te gebruiken. Laat hen nadenken over het publiek dat hun bijdrage kan zien.

Respectvol online communiceren

Een appje kan anders overkomen dan bedoeld. Hoe maak je duidelijk wat je vindt? Wat doe je bij een meningsverschil? En wanneer kun je beter even wachten met reageren?

Gebruik herkenbare voorbeelden om te praten over groepsapps, sociale media en rekening houden met elkaar.

→ Online gedrag & sociale media

Nadenken over je eigen mediagebruik

Wanneer helpt een scherm bij leren, ontspannen of contact houden? Wanneer zit het iets anders in de weg?

Laat leerlingen hun gewoonten onderzoeken en een kleine verandering uitproberen die past bij hun eigen situatie.

→ Smartphonegebruik op school

Direct aan de slag met mediawijsheidlesmateriaal

Kritisch denken met IKFILTEREER

Met IKFILTEREER bespreek je digitale situaties en oefen je met bewuste keuzes. De vijf filters geven richting aan het gesprek:

Is het waar? Is het zinvol? Is het nodig? Is het aardig? Is het veilig?

Niet elke vraag past even sterk bij iedere situatie. Laat leerlingen uitleggen welke vragen hen helpen en waarom.

→ Bekijk het lesmateriaal Kritisch denken & mediawijsheid
→ Ontdek IKFILTEREER en de gratis kennismakingslessen

Gratis PowerPoint Online Vibes

Wil je beginnen met een klassengesprek over sociale media en online gedrag? Gebruik de gratis PowerPoint Online Vibes als aanleiding om ervaringen, meningen en keuzes te bespreken.

→ Bekijk Online Vibes – gratis PowerPoint

Posters als gespreksstarter

Gebruik een poster om één vraag centraal te stellen of een besproken afspraak zichtbaar te houden. Laat leerlingen de boodschap uitleggen en er zelf een voorbeeld bij bedenken.

→ Bekijk posters mediawijsheid

Drie korte activiteiten voor in de klas

1. Geloof jij dit bericht?

Kies een bericht of afbeelding en laat leerlingen eerst hun eigen oordeel geven. Onderzoek daarna samen:

• Wie is de maker of afzender?

• Wat wil die bereiken?

• Waarop is de informatie gebaseerd?

• Kun je de bewering bij een andere bron controleren?

• Verandert je oordeel na het onderzoeken?

2. Hetzelfde appje, een andere betekenis

Bedenk een kort, dubbelzinnig appje. Laat leerlingen vertellen hoe zij het lezen: vriendelijk, boos, grappig of onduidelijk.

Bespreek wat er ontbreekt wanneer je elkaar niet ziet of hoort. Laat leerlingen het bericht herschrijven zodat de bedoeling duidelijker wordt.

3. Kies een digitaal experiment

Laat leerlingen één gewoonte kiezen die zij willen onderzoeken. Bijvoorbeeld meldingen bekijken tijdens huiswerk of meteen reageren op berichten.

Bedenk een kleine verandering en probeer die uit. Bespreek later wat opviel en of leerlingen iets willen behouden.

Mediawijsheid in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en mbo

Basisonderwijs

Begin met concrete situaties en eenvoudige vragen. Wie heeft dit gemaakt? Mag je deze foto delen? Wat doe je als iets online niet prettig voelt?

Laat leerlingen samen kijken, uitleggen en oefenen. Kies voorbeelden die passen bij hun leeftijd en digitale ervaringen.

Secundair en voortgezet onderwijs en mbo

Verdiep het gesprek met onderwerpen zoals online beïnvloeding, algoritmes, AI, digitale identiteit en groepsdruk.

Laat leerlingen bronnen vergelijken, keuzes onderbouwen en zelf media maken. Geef ruimte aan verschillende ervaringen zonder dat iemand persoonlijke informatie hoeft te delen.

Mediawijsheid en online veiligheid

Mediawijsheid en online veiligheid vullen elkaar aan. Kritisch kijken en bewuste keuzes maken horen daarbij, evenals privacy beschermen, grenzen herkennen en hulp kunnen vragen.

Bij online bedreiging, misbruik of pesten is meer nodig dan een algemene les. Zorg dat leerlingen weten waar zij terechtkunnen en verbind het onderwijs aan de ondersteuning en afspraken binnen school.

→ Online veiligheid & risico’s
→ Cyberpesten op school – herkennen, voorkomen en aanpakken