LEES- & PRAATPLATEN IN HET ONDERWIJS

Verhalen en praatplaten als startpunt voor een goed gesprek

Soms heb je maar één afbeelding, een kort verhaal en een goede vraag nodig om een waardevol gesprek in de klas te beginnen.

Lees- & praatplaten combineren beeld en verhaal met vragen die leerlingen uitnodigen om goed te kijken, te lezen, na te denken en hun gedachten onder woorden te brengen.

Wat gebeurt hier eigenlijk?
Waarom maakt iemand deze keuze?
Hoe zou een ander deze situatie ervaren?
En wat zou jij doen?

Zo ontstaat een gesprek waarin niet het juiste antwoord centraal staat, maar kijken, luisteren, nadenken en verschillende perspectieven ontdekken.

De lees- & praatplaten zijn ontwikkeld voor gebruik op school en sluiten aan bij onderwerpen als respect, groepsvorming, sociale veiligheid, pesten, gevoelens, keuzes en burgerschap.

Wat is een lees- & praatplaat?

Een lees- & praatplaat is een visuele gespreksstarter voor de klas.

Een plaat combineert bijvoorbeeld:

• een herkenbare afbeelding of situatie;
• een kort verhaal of tekst;
• vragen om over na te denken;
• verschillende perspectieven;
• een sociaal of maatschappelijk thema.

De afbeelding trekt de aandacht. Het verhaal geeft context. De vragen helpen leerlingen vervolgens om verder te kijken dan hun eerste indruk.

Daarmee is een lees- & praatplaat meer dan alleen een afbeelding om over te praten.

Kijken, lezen en praten versterken elkaar.

Waarom werken met praatplaten in de klas?

Niet iedere leerling reageert gemakkelijk op een rechtstreekse vraag als:

“Wat vind jij van pesten?”

Een concrete situatie op een plaat maakt zo'n gesprek vaak gemakkelijker.

Leerlingen praten eerst over wat zij zien gebeuren, in plaats van meteen over zichzelf of hun klasgenoten.

Van daaruit kun je langzaam verder gaan:

Wat zie je?
Wat denk je dat er gebeurt?
Hoe zou iemand zich kunnen voelen?
Kun je er ook anders naar kijken?
Wat zou jij kunnen doen?

Zo biedt een praatplaat een veilige ingang voor onderwerpen die soms lastig rechtstreeks bespreekbaar zijn.

Wat leren leerlingen?

Door regelmatig met lees- & praatplaten te werken oefenen leerlingen onder andere met:

✔ goed kijken en observeren;
✔ begrijpend lezen en luisteren;
✔ gedachten en gevoelens verwoorden;
✔ vragen stellen;
✔ verschillende perspectieven herkennen;
✔ naar anderen luisteren;
✔ een mening onderbouwen;
✔ nadenken over gedrag en keuzes.

Daarmee kunnen lees- & praatplaten bijdragen aan zowel taalontwikkeling als sociale en persoonlijke ontwikkeling.

Wanneer zet je een lees- & praatplaat in?

Een praatplaat hoeft geen complete les te zijn.

Je kunt een plaat bijvoorbeeld gebruiken:

• aan het begin van een les;
• tijdens een kring- of klassengesprek;
• in een mentorles;
• bij burgerschap;
• tijdens groepsvorming;
• als onderdeel van sociaal-emotioneel leren;
• bij lessen over pesten en sociale veiligheid;
• als vervolg op een verhaal;
• als kort reflectiemoment.

Soms ontstaat er een gesprek van vijf minuten. Een andere keer blijkt een onderwerp zoveel los te maken dat je er langer bij wilt blijven.

Beide zijn prima.

Van kijken naar praten

Een eenvoudige manier om met een lees- & praatplaat te werken is om het gesprek stap voor stap op te bouwen.

Eerst kijken

Laat leerlingen de afbeelding rustig bekijken.

Vraag bijvoorbeeld:

Wat zie je?

Probeer in deze eerste fase nog onderscheid te maken tussen wat leerlingen daadwerkelijk zien en wat zij dénken dat er gebeurt.

Daarna lezen

Lees samen de bijbehorende tekst of het verhaal.

Verandert dat iets aan wat leerlingen eerst dachten?

Dan nadenken

Gebruik één of meerdere vragen bij de plaat.

Geef leerlingen eventueel eerst even tijd om zelf na te denken voordat het gesprek begint.

Samen praten

Laat verschillende antwoorden naast elkaar bestaan.

Vraag door:

Waarom denk je dat?
Wie ziet het anders?
Kan allebei waar zijn?

Juist daar ontstaat vaak het interessantste gesprek.

Een veilige manier om moeilijke onderwerpen te bespreken

Lees- & praatplaten zijn bijzonder bruikbaar bij onderwerpen waarbij leerlingen zich persoonlijk betrokken kunnen voelen.

Denk aan:

• pesten en buitensluiten;
• groepsdruk;
• respect;
• vriendschap;
• verschillen tussen mensen;
• online gedrag;
• grenzen;
• verantwoordelijkheid;
• gevoelens.

Omdat de situatie op de plaat centraal staat, hoeft een leerling niet onmiddellijk over een eigen ervaring te vertellen.

Dat creëert enige afstand en kan het gemakkelijker maken om samen over gevoelige onderwerpen na te denken.

Ik wil een gesprek starten in de klas

Wil je een praatplaat kiezen die aansluit bij een onderwerp waar je met de klas aan werkt?

De lees- & praatplaten zijn per thema bij elkaar gebracht, zodat je gemakkelijker een passende gespreksstarter kunt vinden.

→ Bekijk lees- & praatplaten

Werken met lees- & praatplaten

Wil je meer weten over de praktische inzet?

Op de aparte uitlegpagina vind je ideeën voor het introduceren van een plaat, het stellen van vragen en het begeleiden van het gesprek.

→ Werken met lees- & praatplaten

Van lees- & praatplaat naar verhaal

Een gesprek kan ook aanleiding zijn om verder te lezen.

Binnen onze Wijsheidsverhalen vind je korte verhalen over onderwerpen als respect, relaties, keuzes, groepsdruk, verbinding, weerbaarheid en persoonlijke ontwikkeling.

Lees een verhaal voor, bespreek wat leerlingen opvalt en gebruik eventueel een bijpassende lees- & praatplaat of verhaalposter om verder te werken.

→ Bekijk 100 Wijsheidsverhalen voor de klas

→ Bekijk Verhalen per thema

Voor jongere leerlingen: vertelplaten, vertelverhalen & Beertje Anders

Voor jongere leerlingen kan een verhaal nog sterker vanuit beeld worden opgebouwd.

Met vertelplaten kijken leerlingen naar opeenvolgende situaties terwijl de leerkracht het verhaal vertelt of voorleest.

Beeld ondersteunt daarbij het luisteren, begrijpen, voorspellen en navertellen.

→ Bekijk Vertelplaten
→ Bekijk Vertelverhalen
→ Bekijk Beertje Anders

Van gesprek naar zichtbaar maken

Wil je een gedachte of boodschap uit een verhaal of klassengesprek langer zichtbaar houden?

Dan kun je een verhaalposter gebruiken.

Verhaalposters brengen een verhaal of gedachte terug tot een krachtige combinatie van beeld en korte tekst en kunnen na het gesprek in de klas blijven hangen.

→ Bekijk de Verhaalposters

Praatplaten tijdens themaweken en leesmomenten

Lees- & praatplaten zijn het hele schooljaar bruikbaar, maar passen ook goed bij bijzondere momenten.

Gouden en Zilveren Weken

Gebruik een praatplaat om met leerlingen te praten over kennismaken, samenwerken, afspraken, respect en de sfeer in de groep.

Week tegen Pesten

Praatplaten bieden een veilige manier om situaties rond pesten, buitensluiten, groepsdruk en de rol van omstanders te onderzoeken zonder direct over leerlingen uit de eigen klas te praten.

Week van Respect

Gebruik verhalen en situaties om samen te onderzoeken wat respect eigenlijk betekent en waarom mensen daar verschillend over kunnen denken.

Week van lezen en schrijven

Een lees- & praatplaat brengt lezen, kijken, luisteren en praten bij elkaar en kan daarom ook mooi worden ingezet tijdens de Week van lezen en schrijven.

→ Week van lezen en schrijven op school

Kinderboekenweek en Jeugdboekenmaand

Gebruik een lees- & praatplaat als aanvulling op verhalen en boeken: vooraf om nieuwsgierigheid op te wekken of achteraf om verder te praten over een thema uit een verhaal.
→ Jeugdboekenmaand
→ Kinderboekenweek op school