Dag 8 – Verantwoordelijkheid in de klas

Werkvorm voor de Gouden Weken

Welke bijdrage kun jij leveren aan onze groep?

Gisteren heeft de klas samen afspraken gemaakt. Vandaag draait het om de vraag wat die afspraken in het dagelijks leven vragen van ieder groepslid.

Een fijne groep ontstaat niet alleen doordat regels op papier staan. Zij ontstaat in kleine momenten: wanneer iemand een ander laat uitpraten, hulp aanbiedt, rustig opnieuw begint of ervoor zorgt dat niemand alleen blijft staan.

Met deze werkvorm denken leerlingen na over hun eigen invloed. Niet om elkaar verantwoordelijk te maken voor alles wat er in de groep gebeurt, maar om te ontdekken dat iedereen iets kan bijdragen aan de sfeer die jullie samen willen creëren.

Doel van deze werkvorm

Met deze werkvorm:

• denken leerlingen na over hun eigen gedrag;
• ontdekken zij dat kleine keuzes verschil maken;
• verbinden zij de klasafspraken aan de dagelijkse praktijk;
• groeit eigenaarschap voor de groep;
• werk je aan positief gedrag, respect en sociale veiligheid.

Tijd: ongeveer 10 tot 15 minuten
Benodigdheden: papier of kleine kaartjes, eventueel de afspraken van dag 7

Zo werkt het

Hang de gezamenlijke afspraken van dag 7 zichtbaar op. Kies één of twee afspraken waar de groep vandaag mee aan de slag gaat.

Vraag vervolgens:

“Wat kun jij zelf doen om het fijn te houden in deze klas?”

Geef leerlingen eerst een moment om individueel na te denken. Zij kunnen hun antwoord opschrijven, tekenen of delen met een buur.

Voorbeelden kunnen zijn:

• Ik laat een ander uitpraten.
• Ik vraag of iemand mee wil doen.
• Ik blijf rustig als iets niet meteen lukt.
• Ik help iemand die vastloopt.
• Ik zeg het netjes als ik iets niet fijn vind.
• Ik ruim mijn eigen spullen op.
• Ik geef ruimte aan een ander idee.

Verzamel daarna een aantal antwoorden. Laat zien dat verschillende bijdragen naast elkaar kunnen bestaan: de één helpt door initiatief te nemen, de ander door goed te luisteren of rust te bewaren.

Reflectie in de klas

Bespreek samen:

• Welke kleine keuzes maken echt verschil?
• Welke bijdrage past goed bij jou?
• Wanneer is het soms lastig om die keuze te maken?
• Hoe kunnen we elkaar helpen om onze afspraken na te leven?
• Wat willen we vandaag of deze week bewust oefenen?

Sluit af met een haalbare persoonlijke keuze. Bijvoorbeeld:

“Vandaag let ik erop dat ik iemand laat uitpraten.”

Dat is geen belofte voor altijd, maar een concrete stap die leerlingen kunnen uitproberen.

Rollen in de klas

In elke groep ontstaan rollen. Sommige leerlingen nemen snel het woord, anderen kijken eerst af, maken grapjes, helpen graag of houden de sfeer rustig.

Die rollen zijn niet vast. Een leerling is niet de stille, de drukke of de leider. In verschillende situaties kunnen leerlingen iets anders laten zien.

Door te bespreken welke bijdragen een groep nodig heeft, ontstaat er ruimte voor meer rollen. Niet alleen degene die het hardst praat is waardevol; ook iemand die luistert, aanmoedigt, nieuwe ideeën aandraagt of een ander erbij betrekt, draagt bij aan de groep.

Waarom werkt deze werkvorm?

Leerlingen kunnen groepsgedrag soms ervaren als iets waar zij weinig invloed op hebben. Deze werkvorm maakt die invloed klein en concreet.

Wanneer leerlingen zien welke keuzes zij zelf kunnen maken, wordt verantwoordelijkheid minder abstract. De klasafspraken krijgen een gezicht in het dagelijks gedrag van de groep.

Tegelijkertijd blijft het een gezamenlijke opdracht: we hoeven het niet allemaal alleen te kunnen, maar we kunnen wel samen zorgen voor een groep waarin iedereen mee kan doen.

Variaties

• Laat leerlingen één bijdrage tekenen in plaats van opschrijven.
• Maak samen een poster met de titel: Wij zorgen voor…
• Laat leerlingen in tweetallen bespreken hoe zij elkaar kunnen helpen.
• Kies elke week één klasafspraak die extra aandacht krijgt.
• Laat leerlingen aan het einde van de dag kort terugkijken: wat lukte al?

Materialen die hierbij passen

• Poster ‘Zeven Morele Waarden’
• Poster ‘Wees aardig voor elkaar’
• Poster ‘Samenwerken aan respect’
• Poster ‘Ik ben trots op mijzelf!’

Meer materialen voor groepsvorming

Wil je verder werken aan positief gedrag, eigenaarschap en respect?

→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen groepsvorming

Onderdeel van de Gouden Weken Starterkit

Deze werkvorm is onderdeel van de gratis Gouden Weken Starterkit – 2 weken groepsvorming. De tien korte werkvormen helpen om vanaf de eerste schooldagen bewust te werken aan kennismaking, vertrouwen, samenwerking en gezamenlijke afspraken.

→ Bekijk de Gouden Weken Starterkit - 2 weken groepsvorming
→ Lees meer over de Gouden Weken in het onderwijs

Verder werken aan groepsvorming

→ Groepsvorming & klassenklimaat
→ Samen afspraken maken