Cyberpesten & Online pesten
Herkennen, voorkomen en samen stoppen
Een kwetsend bericht, een gedeelde foto of een gemene reactie kan iemand lang achtervolgen. Online kan de verspreiding doorgaan wanneer de schooldag voorbij is.
Cyberpesten, ook wel online pesten of digitaal pesten genoemd, vraagt om aandacht voor de hele groep. Niet alleen degene die pest, maar ook leerlingen die kijken, reageren, liken of doorsturen kunnen invloed hebben.
Met de IKFILTEREER-mini-lessen bespreek je hoe leerlingen online pestgedrag herkennen, bewuste keuzes maken en elkaar kunnen steunen.
Lesmateriaal cyberpesten & online pesten
Het digitale lespakket ‘Cyberpesten & online pesten’ bestaat uit vijf mini-lessen met bijbehorende mini-posters en gespreksvragen.
Iedere mini-les bevat een A4-lesblad en een mini-poster. De lessen maken de gevolgen van online gedrag bespreekbaar en laten leerlingen nadenken over hun rol in de groep.
Waarom pesten mensen? Wat doet een like of deelactie met iemand? En hoe kun je samen helpen wanneer iemand wordt buitengesloten?
Gebruik de lessen afzonderlijk voor een kort klassengesprek of samen als themareeks. Ze zijn inzetbaar tijdens mentoruren, burgerschapslessen, lessen mediawijsheid en de Week tegen Pesten.
Je ontvangt het materiaal digitaal en print zelf de lesbladen en mini-posters die je wilt gebruiken.
Het complete digitale lespakket kost € 9,95.
→ Bekijk het Digitale lespakket ‘Cyberpesten & online pesten’.
Deze vijf mini-lessen zitten in het pakket
1. Waarom pesten mensen eigenlijk?
Waarom pesten mensen? Die vraag heeft meer antwoorden dan je denkt. Leerlingen onderzoeken mogelijke redenen voor pestgedrag en de invloed van de groep. Begrijpen waarom iemand pest, betekent niet dat het gedrag wordt goedgepraat.
2. Eén klik. Duizendmaal verdriet.
Eén klik of deelactie kan ervoor zorgen dat een kwetsend bericht steeds opnieuw opduikt. Leerlingen ontdekken waarom iets doorsturen maar een moment kost, terwijl het verdriet veel langer kan blijven.
3. Jij bent nooit maar een omstander
Je hoeft geen superheld te zijn om verschil te maken. Ook kleine acties kunnen veel betekenen voor iemand die wordt buitengesloten of gepest. Leerlingen bespreken hoe zij op een veilige manier steun kunnen geven.
4. Samen sta je sterker
Helpen hoef je niet alleen te doen. Leerlingen ontdekken hoe zij met anderen kunnen nadenken, overleggen en stappen zetten om iemand te steunen. Samen hulp vragen kan daar onderdeel van zijn.
Het Linnen polsbandje: Samen sterker sluit aan bij de boodschap van deze les.
5. Geef jij het laatste zetje?
Een like, reactie of deelactie kan een kwetsend bericht verder helpen verspreiden. Leerlingen onderzoeken welke invloed hun eigen online keuzes hebben en hoe zij kunnen voorkomen dat zij het pesten versterken.
Gratis kennismaken met IKFILTEREER
Wil je eerst kennismaken met de opzet van de mini-lessen? Op de IKFILTEREER-pagina kun je vijf gratis introductielessen met bijbehorende mini-posters downloaden.
Daarmee introduceer je de vijf filters:
Waar · Zinvol · Nodig · Aardig · Veilig
Deze filters helpen leerlingen om even stil te staan voordat zij klikken, geloven, reageren of delen. Met het digitale themapakket werk je vervolgens verder aan cyberpesten, groepsgedrag en elkaar steunen.
→ Ontdek IKFILTEREER en download de vijf gratis introductielessen.
Ontdek de andere digitale lespakketten
Wil je verder werken aan onderwerpen die samenhangen met online pesten? De andere digitale IKFILTEREER-lespakketten bieden verdieping:
-
Kritisch denken & mediawijsheid – over informatie beoordelen, beïnvloeding herkennen en zelf nadenken.
-
Online gedrag & sociale media – over appen, gamen, likes en online gewoontes.
-
Online veiligheid – over privacy, online contacten, persoonlijke grenzen en hulp vragen.
-
Respect & digitaal burgerschap – over jezelf blijven, rekening houden met anderen en verantwoordelijkheid nemen.
→ Bekijk de thema’s en lesmaterialen op de hoofdpagina van IKFILTEREER.
Wat is cyberpesten?
Cyberpesten is pesten via internet of digitale media. Het kan plaatsvinden in groepsapps, op sociale media, in games of via privéberichten.
Voorbeelden van online pestgedrag zijn:
-
herhaaldelijk kwetsende berichten sturen;
-
iemand doelbewust buitensluiten en vernederen in een groepsapp;
-
roddels of gemanipuleerde beelden verspreiden;
-
foto’s of filmpjes delen om iemand belachelijk te maken;
-
een nepaccount gebruiken om iemand lastig te vallen;
-
iemand online bedreigen.
Niet ieder online meningsverschil is pesten. Kijk naar de context, herhaling, machtsverhoudingen en de gevolgen voor degene om wie het gaat. Ook één gedeeld bericht kan door verdere verspreiding steeds opnieuw schade veroorzaken.
Waarom kan online pesten zo ingrijpend zijn?
Online pestgedrag kan doorgaan buiten schooltijd. Een leerling kan thuis opnieuw worden geconfronteerd met berichten, reacties of beelden.
Ook kan een groter publiek meekijken. Het is niet altijd duidelijk wie iets heeft gezien, opgeslagen of doorgestuurd. Dat kan het gevoel versterken dat de situatie niet meer te overzien is.
Bovendien lopen online en offline situaties vaak door elkaar. Wat in een groepsapp gebeurt, kan de volgende dag invloed hebben op de sfeer in de klas.
Daarom is het belangrijk om digitaal pesten ook op school bespreekbaar te maken.
Welke rol speelt de groep?
Bij online pesten gaat het om meer dan degene die pest en degene die wordt gepest. Ook anderen kunnen het gedrag versterken of juist steun bieden.
Een lachende reactie kan overkomen als aanmoediging. Doorsturen vergroot het bereik. Een privébericht met steun kan iemand laten merken dat die er niet alleen voor staat.
Leerlingen doen soms mee uit groepsdruk, nieuwsgierigheid of angst om zelf buitengesloten te worden. Dat maakt het waardevol om samen te onderzoeken:
-
Waarom wil ik hierop reageren?
-
Wat kan mijn reactie voor iemand betekenen?
-
Doe ik mee omdat ik dat zelf wil?
-
Hoe kan ik helpen zonder mijzelf in gevaar te brengen?
Leerlingen hoeven een pestsituatie niet zelfstandig op te lossen. Volwassenen hebben een belangrijke rol bij het bieden van bescherming en het aanpakken van het gedrag.
Wat kun je doen als je online pesten ziet?
Je kunt steun geven zonder de confrontatie alleen aan te gaan. Bijvoorbeeld door:
-
een kwetsend bericht niet te liken of verder te verspreiden;
-
degene die wordt gepest persoonlijk steun te geven;
-
samen naar een vertrouwde volwassene te gaan;
-
ongewenste inhoud of gedrag bij het platform te melden;
-
met school te bespreken wat er gebeurt en welke hulp nodig is.
Vraag degene die wordt gepest wat die nodig heeft. Maak de situatie niet groter door het bericht opnieuw onder de aandacht van de groep te brengen.
Wat als je zelf online wordt gepest?
Vertel het aan iemand die je vertrouwt, zoals een ouder, mentor, leerkracht of vertrouwenspersoon. Ook wanneer je twijfelt of iets pesten is, mag je om hulp vragen.
Je hoeft niet eerst zelf een oplossing te hebben. Samen kun je bespreken wat er gebeurt en welke stappen passend zijn.
Dat iemand jou pest, is niet jouw schuld. Je hoeft het niet alleen te dragen.
Cyberpesten bespreken in de klas
Gebruik bij voorkeur een verzonnen situatie, zodat leerlingen kunnen nadenken zonder dat iemand persoonlijke ervaringen hoeft te delen.
Bespreek bijvoorbeeld een groepsapp waarin steeds dezelfde leerling wordt uitgelachen. Wat gebeurt er? Welke rol spelen de reacties? Hoe kan iemand steun geven?
Maak vooraf afspraken over het gesprek:
-
we noemen geen namen van betrokken leerlingen;
-
we luisteren naar elkaar;
-
persoonlijke ervaringen delen hoeft niet;
-
wie iets wil vertellen, kan ook na de les bij de docent terecht.
Gebruik de mini-poster als aanleiding en herinnering. Kom later terug op de boodschap en verbind die aan de afspraken in de klas.
Bewuste online keuzes met de vijf filters
De vijf filters van IKFILTEREER bieden vragen om bij online gedrag stil te staan:
Waar · Zinvol · Nodig · Aardig · Veilig
Klopt wat ik over iemand lees? Is het nodig om dit door te sturen? Houd ik rekening met de ander? En wat is een veilige manier om hulp te bieden?
→ Lees meer over IKFILTEREER en de vijf filters.
Posters over cyberpesten & online pesten
Houd de onderwerpen uit de lessen zichtbaar met de posters Cyberpesten & online pesten. Ze bieden aanknopingspunten om terug te komen op kwetsende berichten, online keuzes en elkaar steunen.
→ Bekijk de posters Cyberpesten & online pesten.
Samen werken aan een veilige groep
Een les biedt een beginpunt voor gesprek. Blijvende aandacht vraagt ook om duidelijke afspraken, bereikbare volwassenen en het serieus nemen van signalen.
Met de vijf mini-lessen geef je leerlingen ruimte om hun eigen rol te onderzoeken en te oefenen met keuzes die anderen helpen.
→ Bekijk het Digitaal lespakket ‘Cyberpesten & online pesten’.