Werkpagina – Verdraagzaamheid op school
Status: inhoudelijke voorbereiding voor een toekomstige themapagina
Instelling: voorlopig verborgen en op no-index
Prioriteit: later uitwerken
Hoofdgebied: burgerschap
Verbonden gebieden: respect · diversiteit & inclusie · vrede & vrijheid · democratie & mensenrechten · sociale veiligheid
Waarom dit thema interessant is voor DMS Educatief
Verdraagzaamheid raakt verschillende belangrijke onderwijsgebieden. Het gaat niet alleen over vriendelijk of respectvol met elkaar omgaan, maar vooral over de vraag hoe mensen vreedzaam kunnen samenleven wanneer zij verschillende meningen, overtuigingen, achtergronden en belangen hebben.
Daarmee vormt verdraagzaamheid een natuurlijke verbinding tussen:
- burgerschap;
- respect en omgangsvormen;
- diversiteit en inclusie;
- democratie en mensenrechten;
- vrede en vrijheid;
- vooroordelen en discriminatie;
- polarisatie en conflicten;
- sociale veiligheid.
Het thema kan in de toekomst worden uitgewerkt met verhalen, gesprekssituaties, dilemma’s, werkvormen, posters en lesmaterialen.
Mogelijke centrale vraag
Hoe kunnen mensen verschillend zijn en denken en toch vreedzaam samenleven?
Mogelijke centrale boodschappen:
- We hoeven niet hetzelfde te denken om vreedzaam samen te leven.
- Verschillen mogen bestaan.
- Luisteren betekent niet dat je het met elkaar eens hoeft te zijn.
- Vrijheid vraagt ook ruimte voor de vrijheid van een ander.
- Vrede begint waar mensen leren omgaan met verschillen.
- Een meningsverschil hoeft geen conflict te worden.
Wat betekent verdraagzaamheid?
Verdraagzaamheid betekent dat je andere mensen ruimte laat, ook wanneer hun mening, overtuiging, achtergrond of manier van leven verschilt van die van jou.
Verdraagzaamheid wordt vooral zichtbaar wanneer mensen het niet vanzelfsprekend met elkaar eens zijn. Het vraagt dat zij naar elkaar blijven luisteren, elkaar als gelijkwaardig blijven behandelen en conflicten zonder uitsluiting, bedreiging of geweld proberen op te lossen.
Verdraagzaamheid betekent niet dat alles moet worden goedgekeurd of toegestaan. Discriminatie, bedreiging, dwang en geweld overschrijden de grenzen van een vrije en veilige samenleving.
Verdraagzaamheid, tolerantie, respect en acceptatie
Deze begrippen liggen dicht bij elkaar, maar betekenen niet precies hetzelfde.
Verdraagzaamheid en tolerantie
Verdraagzaamheid en tolerantie worden meestal als synoniemen gebruikt. Beide woorden gaan over het verdragen en ruimte geven aan verschillen, ook wanneer je iets niet begrijpt, niet deelt of afkeurt.
Respect
Respect betekent dat je de ander serieus neemt en zorgvuldig behandelt. Ook wanneer je het niet met iemand eens bent, kun je respectvol blijven luisteren en reageren.
Acceptatie
Acceptatie gaat vaak verder dan tolerantie. Je erkent en aanvaardt een persoon of verschil zonder dat je probeert dit te veranderen.
Waardering
Bij waardering zie je verschillen niet alleen als iets wat mag bestaan, maar ook als iets wat waardevol kan zijn.
De relatie met burgerschap
Verdraagzaamheid hoort inhoudelijk vooral bij burgerschap. Leerlingen groeien op in een democratische en diverse samenleving waarin mensen verschillende overtuigingen, belangen en achtergronden hebben.
Daarbij leren zij onder andere:
- luisteren naar verschillende meningen;
- respectvol met elkaar in gesprek gaan;
- omgaan met meningsverschillen en conflicten;
- vrijheid en gelijkwaardigheid herkennen;
- discriminatie en uitsluiting afwijzen;
- rekening houden met de rechten van anderen;
- nadenken over grenzen aan vrijheid;
- verschillende perspectieven onderzoeken.
Verdraagzaamheid is daarmee een belangrijke voorwaarde voor democratisch en vreedzaam samenleven.
De relatie met respect
Respect vormt de dagelijkse basis van verdraagzaamheid.
Leerlingen oefenen dit wanneer zij:
- elkaar laten uitspreken;
- zorgvuldig reageren;
- niet schelden of vernederen;
- rekening houden met gevoelens en grenzen;
- een persoon niet afwijzen vanwege een andere mening;
- proberen te begrijpen waarom iemand anders denkt.
Verdraagzaamheid verdiept het thema respect. Het gaat niet alleen over aardig zijn, maar ook over respectvol blijven wanneer verschillen spanning veroorzaken.
De relatie met diversiteit en inclusie
Diversiteit betekent dat mensen van elkaar verschillen. Inclusie betekent dat iedereen de ruimte krijgt om mee te doen en zichzelf te zijn.
Verdraagzaamheid helpt leerlingen om te leren omgaan met verschillen in bijvoorbeeld:
- cultuur en afkomst;
- godsdienst en levensovertuiging;
- politieke en maatschappelijke opvattingen;
- seksuele oriëntatie en genderidentiteit;
- mogelijkheden en beperkingen;
- leefwijze en persoonlijke keuzes;
- ervaringen en perspectieven.
Daarbij is het belangrijk dat verdraagzaamheid niet betekent dat een leerling slechts wordt ‘geduld’. Iedereen heeft recht op gelijkwaardigheid, veiligheid en deelname.
De relatie met vrede en vrijheid
Zonder verdraagzaamheid kunnen meningsverschillen steeds groter worden. Mensen luisteren niet meer naar elkaar, groepen komen tegenover elkaar te staan en verschillen kunnen leiden tot uitsluiting, discriminatie, haat of geweld.
Verdraagzaamheid helpt voorkomen dat een verschil uitgroeit tot een groter conflict.
Vrede betekent daarom niet alleen dat er geen oorlog is. Vrede begint ook in het dagelijks leven:
- ruimte geven aan een andere mening;
- conflicten zonder geweld oplossen;
- zoeken naar wat mensen verbindt;
- vrijheid en veiligheid van anderen respecteren;
- blijven praten wanneer mensen het oneens zijn.
Vrijheid kan alleen bestaan wanneer mensen ook de vrijheid van anderen erkennen.
De grenzen van verdraagzaamheid
Een belangrijk onderdeel van het thema is de vraag wat mensen niet hoeven te verdragen.
Leerlingen kunnen onderzoeken:
- Mag iedere mening worden uitgesproken?
- Wanneer wordt een mening kwetsend of discriminerend?
- Kun je respect hebben voor een persoon zonder diens standpunt te delen?
- Waar eindigt vrijheid van meningsuiting?
- Moet je gedrag accepteren dat een ander onveilig maakt?
- Wat kun je doen wanneer een gesprek escaleert?
- Wanneer is ingrijpen noodzakelijk?
Hierdoor wordt verdraagzaamheid geen eenvoudige boodschap dat alles goedgevonden moet worden, maar een onderwerp waarbij leerlingen leren nadenken, afwegen en grenzen stellen.
Mogelijke toekomstige onderdelen
Een uitgebreide themapagina zou later kunnen verwijzen naar:
- Wat is verdraagzaamheid?
- Wat is het verschil tussen tolerantie, respect en acceptatie?
- Omgaan met verschillende meningen in de klas
- Luisteren zonder het eens te hoeven worden
- Vrijheid van meningsuiting en respect
- De grenzen van verdraagzaamheid
- Vooroordelen en discriminatie
- Polarisatie en conflicten
- Vrede en vrijheid
- Verdraagzaamheid binnen een diverse samenleving
- Werkvormen en gespreksvragen
- Verhalen over verdraagzaamheid
- Dag van de Verdraagzaamheid op school
Mogelijke toekomstige materialen
Verdraagzaamheid past goed bij de manier waarop DMS Educatief onderwerpen zichtbaar en bespreekbaar maakt.
Mogelijke materialen voor later:
- gesprekskaarten met meningsverschillen en dilemma’s;
- tekstloze kijkplaten met verschillende perspectieven;
- een werkvorm over luisteren en doorvragen;
- een poster over verschillend denken;
- een poster over vrede en verdraagzaamheid;
- een discussiepakket over vrijheid en grenzen;
- een werkboek over samenleven met verschillen;
- verhalen over vooroordelen, conflicten en andere perspectieven;
- een klassikale activiteit waarbij leerlingen dezelfde situatie vanuit verschillende personen bekijken;
- een gratis kennismakingswerkvorm voor de Dag van de Verdraagzaamheid.
Mogelijke productlijn
Een mogelijke toekomstige productlijn kan worden opgebouwd rond:
Samenleven met verschillen
Met materialen over:
- respect;
- tolerantie en verdraagzaamheid;
- andere meningen;
- culturele en levensbeschouwelijke verschillen;
- vrijheid en gelijkwaardigheid;
- dialoog en conflictoplossing;
- vrede en verbinding.
Dit kan mogelijk aansluiten bij of voortbouwen op de bestaande productlijn Samen leven met respect.
Bestaande materialen die mogelijk aansluiten
Later onderzoeken welke bestaande materialen al bij dit thema passen:
- materialen over respect;
- burgerschapsmaterialen;
- materialen over diversiteit en inclusie;
- materialen over vrede en vrijheid;
- verhalen over oordelen en verschillende perspectieven;
- Kijk eens met andere ogen;
- Ware waarde;
- discussiematerialen;
- respectposters, -buttons en -bandjes;
- materialen over vooroordelen en discriminatie.
Niet ieder product hoeft rechtstreeks het woord verdraagzaamheid te gebruiken. De inhoudelijke aansluiting is belangrijker dan het etiket.
Mogelijke jaarlijkse momenten
Het thema kan gedurende het jaar worden verbonden aan:
- Week van Respect;
- Dag van de Verdraagzaamheid;
- Internationale Dag van de Vrede;
- Coming Out Day;
- Paarse Vrijdag;
- Dag tegen Racisme en Discriminatie;
- Bevrijdingsdag;
- mensenrechteneducatie;
- burgerschapslessen;
- projecten over democratie;
- momenten waarop polarisatie of maatschappelijke conflicten in de klas besproken worden.
Zoekwoorden voor later onderzoek
Het woord verdraagzaamheid heeft waarschijnlijk een beperkt zelfstandig zoekvolume. Bij een toekomstige uitwerking moeten ook toegankelijkere en vaker gebruikte zoekvragen worden onderzocht, zoals:
- verdraagzaamheid op school;
- tolerantie in de klas;
- les over tolerantie;
- omgaan met verschillende meningen;
- respect voor andere meningen;
- omgaan met verschillen in de samenleving;
- dialoog in de klas;
- vooroordelen bespreekbaar maken;
- vrijheid van meningsuiting in de klas;
- polarisatie in de klas;
- burgerschap en diversiteit;
- vredeseducatie;
- conflicten vreedzaam oplossen.
Bij de woorden omgaan met verschillen moet duidelijk worden vermeld dat het om achtergronden, overtuigingen en meningen gaat. Anders kan Google de pagina verwarren met onderwijsdifferentiatie en niveauverschillen.
Voorlopige positionering
Verdraagzaamheid wordt geen nieuwe paraplu boven burgerschap, respect of diversiteit.
Het wordt een verbindend thema binnen burgerschap dat laat zien hoe respect, vrijheid, gelijkwaardigheid, diversiteit en vrede met elkaar samenhangen.
Voorlopige structuur:
Burgerschap op school
→ Verdraagzaamheid op school
→ Dag van de Verdraagzaamheid
Aanvullende verbindingen vanuit:
- Respect & omgangsvormen
- Diversiteit & inclusie
- Democratie & mensenrechten
- Vrede & vrijheid
- Sociale veiligheid
- Week van Respect
Voorlopige conclusie
Verdraagzaamheid heeft een klein bereik als afzonderlijke kalenderdag, maar een grote inhoudelijke betekenis als tijdloos onderwijsthema.
Het onderwerp biedt kansen voor:
- verdieping van burgerschap;
- verbinding tussen bestaande DMS-thema’s;
- nieuwe verhalen en werkvormen;
- nieuwe producten rond dialoog en verschillende perspectieven;
- een inhoudelijke brug tussen respect, diversiteit, vrede en vrijheid.
De themapagina hoeft nu nog niet openbaar of volledig uitgewerkt te worden. Deze werkpagina bewaart de richting, zodat het onderwerp later doelgericht kan worden ontwikkeld.