Pesten op school

Lesmateriaal, werkvormen en ideeën om pesten bespreekbaar en zichtbaar aan te pakken

Pesten heeft grote invloed op leerlingen, groepen en de sfeer binnen de school. Het raakt zelfvertrouwen, sociale veiligheid en het gevoel erbij te horen.

Daarom is het belangrijk om pesten niet alleen te stoppen wanneer het gebeurt, maar vooral om het bespreekbaar te maken, zichtbaar te maken én preventief te werken aan een positieve groepscultuur.

Poster ‘Pesten op school’ met smileys over emoties, pestgedrag en sociale veiligheid in de klas.

Op deze pagina vind je praktische routes, lesmateriaal, werkvormen en schoolbrede ideeën om gericht te werken aan pestpreventie en sociale veiligheid in het onderwijs.

Wat is pesten op school?

Pesten op school is herhaald gedrag waarbij een leerling bewust wordt gekwetst, buitengesloten of onzeker gemaakt. Vaak is er sprake van een machtsverschil waardoor het slachtoffer zich moeilijk kan verdedigen.

Pesten kan:

✔ fysiek zijn
✔ verbaal zijn
✔ online gebeuren
✔ zichtbaar of verborgen zijn

Voorbeelden van pesten zijn:

– uitsluiten
– uitlachen
– schelden
– roddelen
– bedreigen
– expres negeren
– online beledigen of cyberpesten

Pesten gebeurt vaak binnen de groep en heeft invloed op de hele klas.

Signalen van pesten herkennen

Pesten is niet altijd direct zichtbaar. Leerlingen die gepest worden proberen het soms te verbergen.

Signalen van pesten kunnen zijn:

✔ stiller worden
✔ minder zelfvertrouwen tonen
✔ buikpijn of hoofdpijn hebben
✔ slechter slapen
✔ school minder leuk vinden
✔ zich terugtrekken uit de groep
✔ sneller boos of verdrietig reageren
✔ minder goed kunnen concentreren

Door signalen vroeg te herkennen kunnen scholen sneller ondersteuning bieden.

→ Bekijk Signalen van pesten herkennen

Waarom aandacht voor pesten belangrijk is

Pesten raakt niet alleen de leerling die gepest wordt, maar heeft invloed op de hele groep.

Werken aan pestpreventie helpt om:

✔ sociale veiligheid te versterken
✔ empathie en begrip te vergroten
✔ groepsdruk te verminderen
✔ leerlingen weerbaarder te maken
✔ een positief groepsklimaat op te bouwen

Een veilige school ontstaat niet vanzelf — die bouw je samen.

Waar wil je aan werken?

Pesten begrijpen

Leer herkennen wat pesten is en wanneer gedrag over grenzen gaat.

→ Bekijk Wat is pesten?
→ Bekijk Wat is het verschil tussen plagen, ruzie en pesten?
→ Bekijk Signalen van pesten herkennen

Pesten voorkomen

Werk preventief aan groepsvorming, sociale veiligheid en duidelijke afspraken in de klas.

→ Bekijk Pestpreventie op school
→ Bekijk De Week tegen Pesten
→ Bekijk Dag tegen Pesten

Pesten aanpakken in de klas

Concrete werkvormen en lessen wanneer pesten speelt binnen een groep.

→ Bekijk Pesten aanpakken
→ Bekijk Kreukelpapier – pesten zichtbaar maken
→ Bekijk De Speurtocht Stop Pesten

Lesmateriaal & werkvormen

Direct inzetbare lessen, opdrachten en klassengesprekken over pesten.

→ Bekijk Lesmateriaal & werkvormen tegen pesten
→ Bekijk Spreekbeurt over pesten
→ Bekijk Gratis materialen over pesten

Posters & zichtbaarheid

Maak afspraken en anti-pestboodschappen zichtbaar in de klas en school.

→ Bekijk Posters tegen pesten op school

Schoolbrede acties & symbolen

Werk schoolbreed aan verbondenheid, respect en sociale veiligheid.

→ Bekijk Polsbandjes tegen pesten
→ Bekijk Buttons tegen pesten
→ Bekijk De muur tegen pesten

Pesten bij jonge kinderen

Help jonge kinderen het verschil herkennen tussen plagen, ruzie en pesten.

→ Bekijk Pesten bij jonge kinderen
→ Bekijk Grapje of gemeen

Kreukelpapier – pesten zichtbaar maken

Een verfrommeld blaadje.

De leerkracht geeft een leerling een vel papier.

“Verfrommel het maar.”

De leerling maakt er een prop van.

“En nu… maak het weer zoals het was.”

De leerling probeert het papier glad te strijken. Nog een keer. En nog een keer.

Maar het blijft gekreukt.

Het wordt stil in de klas.

De leerkracht zegt zacht:

“Zo voelt het ook voor iemand die gepest wordt.”

Pesten laat sporen na — ook wanneer het ‘voorbij’ lijkt.

→ Bekijk het volledige verhaal: Kreukelpapier – pesten zichtbaar maken

Pesten bespreekbaar maken

Pesten bespreekbaar maken vraagt om een veilige sfeer waarin leerlingen zich gehoord voelen.

Belangrijke aandachtspunten zijn:

✔ signalen serieus nemen
✔ ruimte geven aan ervaringen
✔ duidelijke grenzen stellen
✔ werken aan een positieve groepscultuur
✔ aandacht besteden aan respect en omgang

Door regelmatig met leerlingen in gesprek te gaan ontstaat meer openheid en vertrouwen binnen de groep.

Pesten zichtbaar maken in de school

Naast gesprekken en lessen helpt het om sociale veiligheid zichtbaar te maken binnen de school.

Veel scholen gebruiken hiervoor:

✔ posters tegen pesten
✔ polsbandjes
✔ buttons
✔ groepsprojecten
✔ schoolbrede acties

Zo worden afspraken en gezamenlijke waarden dagelijks zichtbaar in de schoolomgeving.

→ Bekijk Posters tegen pesten op school
→ Bekijk Polsbandjes tegen pesten voor school
→ Bekijk Buttons tegen pesten

De muur tegen pesten

Een krachtig schoolproject is de Muur tegen pesten.

Leerlingen schrijven ervaringen, gedachten of positieve boodschappen op kaarten. Samen ontstaat een zichtbare muur tegen pesten — en vóór respect, verbondenheid en sociale veiligheid.

→ Bekijk De muur tegen pesten

Pesten en sociale veiligheid

Pesten staat niet op zichzelf. Het hangt sterk samen met:

– groepsvorming
– sociale veiligheid
– inclusie en erbij horen
– weerbaarheid
– respectvolle omgang
– online gedrag

Scholen die structureel werken aan respect, verbondenheid en positieve groepsvorming verkleinen de kans op pestgedrag.

→ Bekijk Sociale veiligheid op school
→ Bekijk Groepsvorming & klassenklimaat
→ Bekijk Respect & omgangsvormen
→ Bekijk Inclusie & erbij horen

Hoe scholen omgaan met pesten

Pestpreventie

Preventie richt zich op het versterken van een positieve groepscultuur en het voorkomen van pestgedrag.

→ Lees meer over Pestpreventie op school
→ De Week tegen pesten

Pesten aanpakken

Wanneer pesten zich voordoet is het belangrijk om snel en duidelijk te handelen.

→ Lees meer over Pesten aanpakken

Online pesten & cyberpesten

Pesten gebeurt niet alleen offline, maar ook online via sociale media en groepsapps.

→ Bekijk Online pesten & cyberpesten

Pesten bij jonge kinderen

Bij jonge kinderen begint het vaak met het leren herkennen van het verschil tussen plagen, ruzie en pesten.

→ Lees meer over Pesten bij jonge kinderen

Veelgestelde vragen over pesten op school

Wat is pesten op school?

Pesten is herhaald negatief gedrag waarbij sprake is van een machtsverschil tussen leerlingen. Het gedrag is bedoeld om te kwetsen, uit te sluiten of onzeker te maken.

Wat is het verschil tussen plagen en pesten?

Plagen is wederzijds en speels. Bij pesten is het gedrag herhaald, kwetsend en ongelijkwaardig.

Hoe herken je signalen van pesten?

Leerlingen die gepest worden kunnen stiller worden, zich terugtrekken, minder zelfvertrouwen tonen of school minder leuk gaan vinden.

Hoe pak je pesten effectief aan?

Een effectieve aanpak combineert preventie, duidelijke afspraken, groepsvorming en directe ondersteuning wanneer pesten speelt.

Waarom is een schoolbrede aanpak belangrijk?

Pesten raakt de hele groep. Wanneer leerlingen, leerkrachten en ouders samenwerken ontstaat sneller een veilige en positieve schoolcultuur.

Pesten, burgerschap en sociale veiligheid

Pesten aanpakken is een belangrijk onderdeel van burgerschapsonderwijs en sociale veiligheid op school.

Leerlingen leren:

– verantwoordelijkheid nemen
– rekening houden met anderen
– omgaan met verschillen
– respectvol communiceren
– bijdragen aan een veilige groep

Veel scholen besteden aandacht aan pesten tijdens:

– burgerschapslessen
– mentoruren
– groepsvorming
– klassengesprekken
– projecten rond sociale veiligheid

→ Bekijk Burgerschap op school